พิมพ์

ผ้าทอผู้ไทย

ชื่อรายการ
ผ้าทอผู้ไทย
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๕
ภูมิภาค
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
สาระสำคัญโดยรวม

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่จะต้องให้การยอมรับชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งชุมชนพื้นเมืองดั้งเดิม กลุ่มชน และปัจเจกชน ที่มีบทบาทสำคัญในการผลิต สงวนรักษา ธำรงไว้ และสร้างสรรค์ใหม่ซึ่งมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม การทอผ้าและการออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย เป็นภูมิปัญญาทีชุมชนชาวผู้ไทยมีความต้องการจะขึ้นทะเบียนเพื่อการปกป้องคุ้มครองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

ปัจจุบันเราสามารถพบเห็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม การทอผ้าและการออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทยในประเทศไทย ในรูปแบบของเสื้อผ้าแฟชั่นของสังคมชั้นสูง โดยเฉพาะ “ผ้าแพรวา” ที่ประยุกต์การออกแบบเพื่อใช้ในการตัดเย็บเสื้อผ้าสำหรับคนในสังคมเมือง ซึ่งเป็นคนนอกวัฒนธรรม และไม่ใช่เจ้าของวัฒนธรรมจึงไม่ได้สืบทอดวัฒนธรรมและแบบแผนประเพณีการใช้ผ้า ตลอดจนคุณค่าและความหมายที่บันทึกไว้ในลวดลายผ้า จากการศึกษาทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการทอผ้าและการออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย ที่มีอยู่ในปัจจุบัน ส่วนมากเป็นความรู้เกี่ยวกับชื่อลวดลาย ซึ่งเป็นองค์ความรู้ที่เน้นอยู่ที่ส่วน “รูปแบบ” เท่านั้น

ในส่วนองค์ความรู้ที่เป็น “คุณค่าและความหมาย” และ “กระบวนการผลิตทางวัฒนธรรม” นั้นมีเผยแพร่น้อยมาก หนังสือที่ผลิตในท้องถิ่นเองทั้งในระดับจังหวัดหรืออำเภอ ก็มุ่งเน้นไปที่การนำผ้าแพรวาไปตัดเย็บ คนทั่วไปจึงรู้จัก การทอผ้าและการออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทยในประเทศไทย เพียงแต่ผ้าแพรวา ในขณะที่ความเป็นจริงนั้นชาวผู้ไทยมีมรดกภูมิปัญญาที่ละเอียดอ่อนและลึกซึ้งเกี่ยวกับผ้าทอหลากหลายชนิด ได้แก่ (๑) ผ้าแซ่ว (๒) ผ้าแพรวา (๓) ผ้าแพรมน (๔) ผ้าตุ๊ม (๕) ผ้าซิ่นมัดหมี่ (๖) ผ้าเม็ดขี้งา (๗) ผ้ากาบกล้วย (๘) ผ้าโสร่งหางหระรอก (๙) หมอนขิด (๑๐) ผ้าห่อคัมภีร์ และ (๑๑) เสื้อเย็บมือ เป็นต้น การสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้าของชาวผู้ไทย นั้นเป็นสิ่งแสดงการถ่ายทอดความรักระหว่าง แม่สู่ลูกสาว ทักษะความสามารถของการทอผ้าก็เป็นสัญลักษณ์ของกุลสตรีที่ดีในสังคมชาวผู้ไทย และชาวผู้ไทยยังมีการทอผ้าเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา อีกทั้งการออกแบบลวดลายผ้าต่างๆของชาวผู้ไทยยังมีสื่อสัญลักษณ์ความหมายที่เชื่อมโยงกับบรรพชนและประเพณีในท้องถิ่น ซึ่งสถานการณ์ปัจจุบันภูมิปัญญาเหล่านี้เสี่ยงต่อการสูญหายโดยเฉพาะส่วน “คุณค่าความหมายและกระบวนการในการผลิต” ซึ่งการมีส่วนร่วมของชุมชนเจ้าของวัฒนธรรมในการวิจัยครั้งนี้ จะมีบทบาทสำคัญในการสืบทอดและสงวนรักษา องค์ความรู้นี้ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในขอบเขตประเทศไทยและของโลกในกาลข้างหน้า

จากการสำรวจพบว่า พื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ และจังหวัดมุกดาหาร เป็นเขตที่ชุมชนยังสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้าและการออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย

สภาพการณ์ปัจจุบันคนรุ่นใหม่ขาดความเข้าใจกระบวนการทอผ้าและที่มาของการออกแบบลวดลายผ้าซึ่งเป็นมรดกของชุมชน จึงเป็นความเสี่ยงที่ข้อมูลสำคัญของมรดกภูมิปัญญาจะสูญหายไป

มรดกการทอผ้าและลวดลายผ้าของชาวผู้ไทยในประเทศไทย ยังมีผู้สืบทอดอยู่ในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ และจังหวัดมุกดาหาร ดังมีรายนามที่สำคัญ ได้แก่ นางมอนแก้ว จันทะสาโร นางบาน จันทะสาโร
นางคำสอน สระทอง นางอ่อนสา เจสาริน นางอินตา บุตรวัง นางปลิว บุปผา นางวารินทร์ เชื้อชาร์ นางประคอง จันทะมาตย์ นางประเสริฐ เรณู นางโกวี อาจวิชัย นางบัวระพา สุวรรณไตร นางบุญสร้าง สุวรรณไตร นางสว่าง อุทรักษ์ นางวิไล สีนอม นางบุญเลื่อน อุทรักษ์ เป็นต้น

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    3873 views