พิมพ์

คร่ำ

ชื่อรายการ
คร่ำ
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๖
ภูมิภาค
ภาคกลาง
สาระสำคัญโดยรวม

คร่ำ หมายถึงงานประณีตศิลป์ประเภทหนึ่งใช้เส้นเงินหรือเส้นทองหรือเส้นนากฝังลงในเครื่องใช้ที่ทาด้วยเหล็กตกแต่งเป็นลวดลายบนภาชนะ เครื่องใช้ หรือเครื่องอาวุธ งานคร่ำ เป็นงานช่างโบราณประเภทหนึ่ง ในงานช่างสิบหมู่ที่อยู่ในกลุ่มงานช่างแกะ ที่นับวันหาผู้รู้ในวิชาช่างแขนงนี้ได้ยากยิ่ง เช่นเดียวกันกับงานช่างไทยสมัยโบราณหลายอย่างได้สูญหายไป ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ที่ทรงมีต่องานช่างหัตถศิลป์ไทย โดยโปรดเกล้าฯ ให้อนุรักษ์และฟื้นฟูงานช่างไทยโบราณหลายแขนง ซึ่งงานคร่ำได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง

ประวัติการทาคร่ำสันนิษฐานว่า มีกาเนิดที่ประเทศเปอร์เซียและได้แพร่เข้ามาสู่อินเดีย อัฟกานิสถาน จีน เขมร ลาว และไทย โดยเฉพาะภาคใต้ของไทย เช่น เมืองปัตตานี โดยปรากฏชื่องานคร่ำในกลุ่มช่างสิบหมู่ในสมัยรัตนโกสินทร์ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขุนสารพัดช่าง ข้าราชการกรมวังนอกได้ควบคุมงานช่างคร่ำในกรมช่างสิบหมู่ และได้ถ่ายทอดวิชางานคร่ำแก่ นายสมาน ไชยสุกกุมาร ผู้เป็นบุตรของขุนสารพัดช่างซึ่งได้สืบทอดศิลปะการทาคร่ำสืบต่อมา แต่ก็ไม่ได้เป็นที่รู้จักแพร่หลายของคนทั่วไป

งานช่างที่เรียกว่า คร่ำ เป็นการตกแต่งลวดลายบนพื้นโลหะประเภทเหล็กโดยใช้เครื่องมือสกัดให้เป็นลวดลายบนพื้นโลหะต่างชนิด เช่น เงิน ทอง นากลงไปแล้วขัด หรือที่ศัพท์ช่างเรียกว่า กวดผิวให้เรียบจะเกิดลวดลายจากสีของโลหะที่ต่างกัน ตามลวดลายที่สลักและฝังโลหะไว้ ลงบนผิวหน้าของเครื่องใช้ที่ทาด้วยเหล็ก หากใช้เส้นเงินฝังเรียก คร่ำเงิน หากใช้เส้นทองฝังเรียก คร่ำทอง หากใช้เส้นนากฝังเรียก คร่ำนาก โดยจะต้องทาให้ผิวเหล็กเกิดเป็นรอยที่ละเอียดด้วยการใช้เหล็กสกัดที่คมบางแต่แข็งแกร่งตีสับลายตัดกันไปมาบนผิวโลหะให้เกิดความขรุขระ จากนั้นจึงใช้เส้นทองหรือเส้นเงิน หรือเส้นนากตอกให้ติดเป็นลวดลายวิจิตรงดงามตามที่ต้องการ ถือเป็นกรรมวิธีการตกแต่งในงานโลหะของช่างไทย

การตกแต่งลวดลายบนเครื่องใช้ให้งดงามด้วยการวางลายให้สอดคล้องกับลักษณะของสิ่งของและความประณีตของลาย ตลอดจนความคมชัดของลายที่เกิดจากฝังเส้นเงิน เส้นทอง หรือเส้นนากลงบนลายที่สลักไว้ เมื่อสกัดหรือย้าเส้นเงิน เส้นทอง เส้นนาก เต็มลายที่สกัดไว้ แล้วขัดผิวเห็นลายคมชัดจึงนับว่าประณีตงดงาม ซึ่งสิ่งต่างๆ เหล่านี้ต้องอาศัยทักษะความชานาญและความละเอียดประณีตของช่างเป็นสาคัญ

ประเภทเครื่องใช้ที่จะตกแต่งใช้วิธีคร่ำ ต้องเป็นของที่ทามาจากเหล็ก เช่น ตะบันหมาก กรรไกรหนีบหมาก หัวไม้เท้า กรรไกรตัดผม ไปจนถึงเครื่องราชูปโภค เครื่องเหล็กซึ่งนิยมตกแต่งลวดลายด้วย การคร่ำเงิน คร่ำทอง หรือคร่ำนาก มักเป็นเครื่องราชศัสตราวุธ เช่น พระแสงดาบ พระแสงหอก พระแสงง้าว ขอพระคชาธาร พระแสงปืน ตลอดจนเครื่องใช้ในการมงคลต่างๆ ปัจจุบันได้มีการพัฒนาต่อยอดโดยริเริ่มทดลองทาคร่ำบนโลหะทองคาขาวเป็นผลสาเร็จทาให้ศิลปะไทยแขนงนี้เกิดความก้าวหน้ายิ่งขึ้นอย่างน่าภาคภูมิใจ

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    3475 views