พิมพ์

ขัวแตะ

ชื่อรายการ
ขัวแตะ
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๖
ภูมิภาค
ภาคเหนือ
สาระสำคัญโดยรวม

 

วิถีชีวิตชุมชนของคนล้านนานั้นจะมีผู้คนสองฟากฝั่งลำน้ำ มีสายสัมพันธ์เชื่อมโยงเป็นสะพานที่ชาวบ้านเรียกกันว่า "ขัว" ขัว คือ สะพาน ที่ทอดจากฝั่งนี้ไปยังฝั่งหน้า ขัว ของคนล้านนามีมากมายหลายชนิด ที่ใช้เชื่อมสัมพันธ์สองฝั่งลำน้ำ ลำห้วย คู คลองต่างๆ อาทิ ขัวก้อม ขัวก่าย ขัวแขวน ขัวแคร่ ขัวมุง ขัวน่องแน่ง ขัวหย้าน ขัวเหล็ก ขัวเล่มเดียว ขัวอกแตก นอกจากนี้ ยังมีขัวอีกชนิดหนึ่งที่มีมนต์เสน่ห์แสดงถึงความเป็นล้านนา มีความอ่อนหวาน เวลาเดินจะเกิดเสียงดังเอี๊ยดอ๊าด นุ่มเท้า และเด้งได้เหมือนมีสปริง ใช้สำหรับข้ามแม่น้ำ ลำห้วย เป็นภูมิปัญญาชาวบ้านในอดีตที่สะพานคอนกรีตหาได้ยาก เพราะมีราคาแพง ชาวบ้านมักนิยมสร้างขัวชนิดนี้ ที่เรียกกันว่า ขัวเตะ

ขัวแตะ เป็นสะพานไม้ไผ่สานขัดแตะ ชาวบ้านแถบลุ่มน้ำวังจังหวัดลำปางในอดีตต่างได้อาศัย ขัวเตะเป็นเส้นทางเชื่อมโยงติดต่อกันของผู้คนสองฟากฝั่งลำน้ำ ซึ่งจะสร้างขัวแตะเกือบทุกปีในช่วงหน้าแล้ง เพราะในขณะที่ช่วงหน้าฝนน้ำเหนือจะหลากไหลเชี่ยวแรง และเป็นช่วงที่มีการล่องไม้ซุงของพ่อค้าไม้ชาวกรุงเทพฯ และชาวพม่า ในช่วงนี้ยังมีเศษไม้ ต้นไม้ ที่โค่นล้มจะถูกพัดพาไปตามกระแสน้ำ ขัวแตะก็จะถูกน้ำพัดพาไปด้วยเช่นกัน ชาวบ้านจึงไปมาหาสู่กันโดยใช้เรือข้ามฟาก มีทั้งคนถ่อเรือและพายเรือ สองฝั่งน้ำวังในสมัยนั้น จะมีต้นพุทราและหาดทรายขาว น้ำใสเย็น เด็กๆ ก็จะใช้ขัวแตะสำหรับเป็นที่กระโดดน้ำเล่น บางคนจะใช้เป็นที่นั่งพักผ่อนดูพระอาทิตย์ใกล้จะลับขอบฟ้า พร้อมกับมองดูวิถีชีวิตของผู้คนที่ใช้ประโยชน์จากลำน้ำวัง เวลาเดินบน ขัวแตะจะยวบยาบเหมือนสปริงเสียงเอี๊ยดอ๊าดให้ความรู้สึกดี ยิ่งขัวแตะยาวเท่าไรก็ยิ่งเพิ่มเสน่ห์ให้กับขัวแตะมาก ผู้ทำหน้าที่สร้างขัวแตะส่วนใหญ่จะเป็นผู้ชายที่แข็งแรงและมีความถนัดในเรื่องการสานไม้ไผ่ เมื่อได้เวลานัดหมายบางส่วนจะช่วยกันฝังเสาวางไม้คร่าว บางส่วนจะสานแตะไม้ไผ่เมื่อเสร็จก็จะนำไปวางบนเสาที่เตรียมไว้ จากนั้นก็จะทำราวโดยใช้ไม้ไผ่เป็นลำสอดสลักและมัดติดกันด้วยตอก ไม่ต้องตอกตะปูหรือผูกเหล็ก เพราะทุกอย่างที่นำมาสร้างมาจากสิ่งที่มีอยู่ในชุมชน การสร้างขัวแตะเหมือนมีงานบุญหรือสวนสนุกประจำหมู่บ้าน ทุกคนมีส่วนร่วมเด็กๆ จะเล่นน้ำช่วงหน้าแล้งลำน้ำวังจะแห้งขอด เห็นหาดทรายขาวทอดยาวไกล กิจกรรมการเล่นจึงมีมากมายตามความสนใจ โดยใช้วัสดุธรรมชาติที่มีอยู่ เช่น เปลือกหอย หิน ทราย เด็กผู้ชายที่ย่างเข้าสู่วัยรุ่นจะคอยเป็นลูกมือให้ผู้ใหญ่และได้เรียนรู้ ที่จะทำขัวแตะ หลังจากสร้างขัวแตะเสร็จแล้ว ซึ่งส่วนมากจะสร้างเสร็จภายในเวลา ๑ วัน พอตกตอนเย็นจะมีการสังสรรค์แบบชาวบ้าน โดยเฉพาะพวกผู้ชายที่ลงแรงทำขัวแตะจะผ่อนคลายด้วยการนั่งล้อมวงคุยกัน พร้อมจิบเหล้าขาวฝีมือคนในหมู่บ้าน แกล้มกับมะม่วงดิบรสเปรี้ยวที่มีมากในช่วงหน้าแล้ง กินไป คุยไป หัวเราะไป คิดวางแผนและช่วยเหลืองาน ของหมู่บ้าน เท่านี้ก็เป็นความสุขที่หาได้ไม่ยากของวิถีชาวบ้าน

ขัวแตะ สะท้อนวิธีคิดและความเชื่อของผู้คนในอดีต ไม่ว่าจะเป็นการร่วมแรงร่วมใจกันทำงานเพื่อพัฒนาท้องถิ่น หรือหลักคิดในการดำเนินชีวิตให้สอดคล้องกับธรรมชาติ มีการนำสิ่งรอบตัวมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ขัวแตะจึงเป็นอีกหนึ่งแง่คิดให้กับคนในสังคมยุคปัจจุบันว่า เมื่อเจอทางตันในการก้าวไปข้างหน้า การแลหลังมองอดีตอาจช่วยให้อะไรที่แก้ได้ยากในปัจจุบันจะมีทางออกที่ง่ายขึ้นได้

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    1404 views