พิมพ์

บาตรบ้านบาตร

ชื่อรายการ
บาตรบ้านบาตร
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๕
ภูมิภาค
ภาคตะวันออก
สาระสำคัญโดยรวม

บาตรบ้านบาตรเป็นเครื่องใช้โลหะใส่อาหารเมื่อพระภิกษุสามเณรบิณฑบาตฉันอาหาร นับเป็นหนึ่งในแปดอย่างของเครื่องอัฐบริขารในพระพุทธศาสนา มีช่างบาตรทำบาตรด้วยมือสืบทอดมาจากสมัยกรุงศรีอยุธยาที่ย่านวัดพิชัย คลองบ้านบาตรมาถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ที่บ้านบาตร กรุงเทพมหานคร

งานช่างฝีมือดั้งเดิมนี้ เป็นช่างบุในช่างสิบหมู่ เพราะช่างนำเหล็กมาต่อและตีขึ้นเป็นรูปบาตรด้วยมือมีช่างบาตรอาศัยรวมกันอยู่ในตำบลบ้านบาตร พระนครที่เป็นที่หลวงของกระทรวงนครบาลในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ถึง พ.ศ. ๒๔๔๖ ไม่มีการทำบาตรเกณฑ์แต่ช่างบาตรยังคงสืบทอดทำบาตรต่อมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของช่างชุมชนบ้านบาตร ถนนบริพัตร แขวงบ้านบาตร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร แหล่งทำบาตรแบบดั้งเดิมแห่งเดียวทั้งวัสดุเหล็กแท้ หนาคงทนมากและวิธีการทำบาตรเหล็กมีรอยตะเข็บ ๘ ชิ้นจางๆ รอบบาตรอันมีที่มาจากบาตรใบแรกของพระพุทธเจ้า โดยฝีมือคุณอารีย์สายรัดทอง คุณกฤษณา แสงไชย คุณมยุรีเสือศรีเสริม คุณสุเทพ สุทดิศเป็นช่างทำบาตรขนาด ๗-๘ นิ้ว และ ๙-๑๐ นิ้วทรงไทยเดิม ตะโก ลูกจัน มะนาวด้วยวิธีบุตัวบาตร แต่ละใบ คือ ๑) ตีเหล็กขอบปากบาตรตีแผ่นเหล็กกว้าง ๑ นิ้ว ยาว ๒ ฟุตให้แบน ขดวงกลมทำขอบบาตร ๒)ตัดกงบาตร ตัดแผ่นเหล็กรูปกากบาท งอขึ้นรูปบาตร ๓.ติดกง ติดกงกับขอบบาตรที่ตีไว้แล้ว ๔)ตัดหน้าวัว ตัดแผ่นเหล็กคล้ายใบหน้าวัว ๘ ชิ้นและจักฟันปลา ๕) เข้าหน้าวัว นำหน้าวัวประกอบกงได้ทรงบาตร ๖) หยอดบาตรและแล่นบาตร เชื่อมตะเข็บบาตรด้วยน้ำประสานทอง ๗)ยุบมุมบาตร ทุบตะเข็บ ลบมุมบาตรจากรอยเชื่อม ๘) ลายบาตรตีบาตรครั้งสุดท้ายให้สมบูรณ์ ๙) ตะไบบาตรแต่งผิวบาตรให้ขาว เงางาม

การเรียนรู้ทำบาตรดังกล่าว ช่างได้รับการศึกษาอาชีพแผนโบราณในครอบครัวช่างจากพ่อแม่มายังลูกที่บ้านบาตร ซึ่งสะท้อนสภาพสังคมไทยที่มีการสืบทอดการทำ การใช้บาตรเหล็กตามความเชื่อเรื่องบาตรในสมัยพุทธกาลเป็นต้นมา ความศรัทธาในพระพุทธศาสนา อาชีพช่างที่เคารพบูชาครูช่างและเครื่องมือช่างด้วยการตระหนักถีงคุณค่าของความรู้ ฝีมือ ความชำนาญในการทำบาตรแบบดั้งเดิม ปัจจุบันการถ่ายทอดความรู้และทักษะมีอุปสรรคเพราะมีบาตรปั้มราคาถูกกว่า ดูแลรักษาง่าย ไม่เป็นสนิมจึงทำให้ลดความต้องการช่างตีบาตรในบ้านบาตร ช่างเก่า คนรุ่นใหม่ก็ทำอาชีพอื่นๆ อย่างไรก็ดี ช่างบ้านบาตรที่รักอาชีพทำบาตรก็ยังคงรับงานจากผู้ว่าจ้างที่ต้องการความประณีต สวยงามของฝีมือ การอนุรักษ์ ส่งเสริม สนับสนุนอย่างจริงจังเป็นระบบต่อเนื่องก็จะเป็นวิธีการหนึ่งเพื่อสืบทอดบาตรบุด้วยมือให้เป็นสมบัติศิลป์ภูมิปัญญาไทยต่อไป

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    4396 views