พิมพ์

รำฝรั่งคู่

ชื่อรายการ
รำฝรั่งคู่
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๕
ภูมิภาค
ภาคกลาง
สาระสำคัญโดยรวม

รำฝรั่งคู่ เป็นการรำแบบแผนของราชสำนักไทยเพื่ออวดฝีมือของตัวเอกในการแสดงละครใน เรื่องรามเกียรติ์ อุณรุทธ์ อิเหนา ที่เรียกว่ารำฝรั่งคู่ เพราะว่าใช้ทำนองเพลงฝรั่งรำเท้าเป็นเพลงแรก รำฝรั่งคู่ เป็นกระบวนท่าร่ายรำ ประกอบทำนองเพลงฝรั่งรำเท้าเป็นอับดับแรกจัดอยู่ในชุดการแสดงนาฏศิลป์การรำคู่ ปรากฏในบทพระราชนิพนธ์บทละครเรื่องอิเหนา ตอนอุณากรรณลงสวน อุณากรรณรำคู่กับนางมะลาหรา ซึ่งระบุเพลงท้ายบทกลอนว่า “เพลงฝรั่ง”

เพลงที่ใช้ประกอบการรำมีลักษณะเป็น เพลงชุด ซึ่งมีสำเนียงฝรั่งโบราณ-แขก-ไทย-จีน ต่อเนื่องกันประมาณ ๙-๑๐ เพลง มีหน้าทับเฉพาะ โดยมีตำราเพลงฝรั่งที่นิยมกัน ๒ แบบ แบบแรกของจางวางทั่ว พาทยโกศล ซึ่งได้ต้นเค้ามาจากแม่ครูเสม ประกอบด้วยเพลงฝรั่งรำเท้า เพลงตะเขิ่ง เพลงเจ้าเซ็น เพลงบรเทศ เพลงฉิ่ง เพลงจีนรัว เพลงจีนรำพัด เพลงจีนรัว เพลงลา ส่วนอีกแบบหนึ่งได้ต้นแบบจากวังสวนกุหลาบและนำมาถ่ายทอดกันไว้ในวิทยาลัยนาฏศิลป สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ประกอบด้วยเพลง ๙ เพลง ตามลำดับดังนี้ ฝรั่งรำเท้า เพลงตะเขิ่ง เพลงเจ้าเซ็น เพลงเร็ว เพลงฉิ่ง เพลงจีนรัว เพลงจีนถอน เพลงจีนรำพัด เพลงจีนถอน

กระบวนท่ารำสืบทอดมาจากละครหลวงของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บางท่าเชื่อว่าเป็นของ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี เช่นท่าขอนอก (ท่าไขว้มือตบอก) ซึ่งพระองค์ท่านเลียนแบบท่าทุบอกของพวกแขกเจ้าเซ็น รูปแบบของท่ารำแสดงเค้าเงื่อนความเป็นมาให้เห็นแนวคิดในการนำท่าทางของต่างชาติเข้ามาปรับแต่งรูปแบบให้คงความเป็นไทย มีลักษณะเด่นของท่ารำบางท่าอยู่ที่การเล่นเท้า เช่น แตะเท้า ไสเท้าฯ เลียนแบบท่าลีลาศของชาวยุโรป การใช้พัดในการร่ายรำตามแบบอิทธิพลของจีน แต่โดยองค์รวมแสดงความสอดประสานท่ารำกับท่วงทำนองเพลงที่วิจิตรงดงามในชั้นเชิงของนาฏศิลป์ในราชสำนักที่งดงามยิ่ง สำหรับการแต่งกายยืนเครื่องพระ-นาง และมีพัดด้ามจิ้วคนละ ๑ คู่เป็นอุปกรณ์ประกอบการร่ายรำ ตั้งแต่ในช่วงเพลงจีนรำพัดเป็นต้นไป

การสืบทอดท่ารำและท่วงทำนองเพลง เชื่อว่าน่าจะมีกำเนิดมาตั่งแต่ครั้งรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ผ่านมายังละครหลวงของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผ่านมายังคณะละคร วังสวนกุหลาบ ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนคราชสีมา ด้วยเหตุที่ครูอาจารย์ สำคัญในคณะนี้คือ หม่อมครูแย้ม หม่อมครูอึ่ง หสิตะเสน หม่อมครูนุ่ม นวรัตน์ ณ อยุธยา เป็นผู้นำมาถ่ายทอดให้กับตัวละครเอกในคณะละครวังสวนกุหลาบ อาทิ คุณครูลมุล ยมะคุปต์ คุณครูเฉลย ศุขวณิช ซึ่งท่านทั้งสองได้มาเป็นครูให้กับ วิทยาลัยนาฏศิลป กรมศิลปากรในการต่อมา

สถานภาพของการรำฝรั่งคู่ ปัจจุบันกล่าวได้ว่าไม่ปรากฏในการแสดงทั่วไป ด้วยเหตุที่ทางผู้รำและผู้บรรเลงเพลงจะต้องใช้ฝีมือในระดับสูง แต่ด้วยเกรงว่าจะสูญหายจึงนำมาบรรจุไว้ในหลักสูตรนาฏศิลป์ ระดับปริญญา ในสถาบันการศึกษา สังกัดสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม แต่โอกาสในการนำออกแสดงค่อนข้างน้อยมาก เพราะเป็นกระบวนท่าที่ใช้เวลานาน

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    7502 views