พิมพ์

ฟ้อนกลองตุ้ม

ชื่อรายการ
ฟ้อนกลองตุ้ม
ปีที่ขึ้นทะเบียน
ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียน
ภูมิภาค
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
จังหวัด
สาระสำคัญโดยรวม

ฟ้อนกลองตุ้ม
บ้านศรีฐาน ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร

                ฟ้อนกลองตุ้ม เป็นศิลปะการแสดงอย่างหนึ่งของท้องถิ่นบ้านศรีฐาน มีการสืบทอดมาเป็นระยะเวลาอันยาวนาน ตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษที่อพยพมาจากนครเวียงจันทร์ ตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๓๑๕ และได้มาตั้งถิ่นฐานที่บ้านศรีฐานแห่งนี้
                การฟ้อนของบ้านศรีฐานนี้ ถ้ามีดนตรีประกอบเป็นคณะกลองตุ้ม ก็จะเรียกว่า ฟ้อนกลองตุ้ม ถ้ามีดนตรีประกอบเป็นวงกลองยาว ก็จะเรียกว่าฟ้อนกลองยาว
                โอกาสการแสดงของฟ้อนกลองตุ้ม คือ การแสดงในงานของท้องถิ่นและงานเทศกาลเทศกาลต่างๆ เช่น ประเพณีบุญบั้งไฟ งานเข้าพรรษา แห่เทียน งานข้าวสากข้าวประดับดิน งานพิธีอวยพรและต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง
                วงกลองตุ้มหรือคณะกลองตุ้มที่ใช้บรรเลงประกอบการฟ้อนนั้น ประกอบด้วยเครื่องดนตรีประเภทเครื่องตีคือกลองตุ้ม และมีเครื่องดนตรีที่ดำเนินทำนอง เช่น พิณ และ แคน นำมาบรรเลงร่วมในการประสมวง และอาจมีหรือไม่มีการขับร้องประกอบด้วยก็ได้ แต่สำหรับกรณีวงกลองตุ้มบ้านศรีฐานมีการขับร้องประกอบ
                เครื่องดนตรีกลองตุ้ม ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีที่สำคัญในการให้จังหวะของการฟ้อนนั้น เป็นกลองชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดเสียงดัง ตีเป็นจังหวะร่วมกับเครื่องดนตรีอื่นได้ กลองตุ้มมีปรากฏอยู่ในท้องถิ่นบ้านศรีฐานและกระจายอยู่ในเขตอำเภอป่าติ้ว กลองตุ้มมี ๓ ขนาด คือ กลองตุ้มขนาดเล็กมีหน้าเดียว สามารถใช้สายสะพายตีได้ โดยคน ๑ คน กลองตุ้มขนาดกลาง มี ๒หน้า ต้องใช้คน ๒ คนหามเพื่อตีร่วมกับดนตรีชนิดอื่น เช่น ผ่างฮาด และกลองตุ้มขนาดใหญ่หรือใหญ่มาก เรียกว่า “กลองเพล” ที่ใช้ตีในวัดเป็นกลอง ๒ หน้าจะไม่นำมาใช้ในวงกลองตุ้มเพราะมีขนาดใหญ่
                ด้านการฟ้อนท่าฟ้อนที่ได้รับการสืบทอดมาตั้งแต่ครั้งบรรพบุรุษ รวมทั้งมีการคิดประดิษฐ์ท่าฟ้อนขึ้นผู้ที่มีบทบาทในการสืบทอดและประดิษฐ์ท่าฟ้อนในปัจจุบันคือ นางรจนา ป้องกัน ในชุดการแสดงของการฟ้อนกลองตุ้ม มีท่าฟ้อนพื้นฐาน ๓ ท่าคือ
                ๑.ท่าสาวน้อยสะบัดเอว
                สองมือจีบลงข้างสะเอวด้านซ้าย แล้วตวัดมือขึ้น ๓ ครั้ง จีบมือทั้งสองข้างไว้ตรงสะเอวด้านหน้าเตรียมเปลี่ยนท่าไปข้างขวาทำเหมือนข้างซ้าย สลับกันข้างละ ๔ ครั้ง ขยับขาขึ้น-ลงตามจังหวะ ตลอดเวลา (ท่าคล้ายการฝัดข้าว)
                ๒.ท่าขอฟ้าขอฝนหรือบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์
                จีบมือหงายทั้ง ๒ ข้าง วางมือเยื้องกัน (ข้างหนึ่งสูงขึ้นข้างหนึ่งต่ำ) ตวัดมือให้หงายทั้ง ๒ ข้าง ๓ ครั้ง เริ่มจากทางซ้ายก่อน เปลี่ยนเป็นจีบมือหมุนไว้ข้างหน้าเป็นท่าเตรียม แล้วเปลี่ยนเป็นทางขวา ๓ ครั้ง สลับซ้าย-ขวา ข้างละ ๔ ครั้ง
                ๓.ท่าช้างชูงวง
                มือข้างหนึ่งยกสูงตั้งเข้าหาตัว และตวัดวาดไปข้างตัว ๓ ครั้ง ทางซ้าย แล้วจีบหมุนเตรียมท่าเปลี่ยนมาข้างขวา ทำเหมือนข้างซ้าย สลับกันไปมาข้างละ ๔ ครั้ง ขยับขาขึ้น-ลงตามจังหวะตลอดเวลา
                ในปัจจุบัน คณะฟ้อนกลองตุ้มบ้านศรีฐานยังได้รับความนิยมเป็นอย่างมากจากชาวบ้านในท้องถิ่นบ้านศรีฐานและหมู่บ้านใกล้เคียง เป็นคณะที่ได้รับการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านประเพณีวัฒนธรรม ประจำตำบลศรีฐาน กลุ่มแม่บ้านหมู่ที่ ๑ และหมู่ที่ ๒ เป็นตัวแทนระดับอำเภอที่เข้าร่วมแสดงฟ้อนกลองตุ้มในงานต่างๆ นอกจากนี้คณะกลองตุ้มบ้านศรีฐานได้มีโอกาสเข้าร่วมประกวดการฟ้อนในงานประเพณีบุญบั้งไฟ จังหวัดยโสธร ประจำปี พ.ศ.๒๕๔๘ และได้รับรางวัลชมเชยในการประกวดกาพย์เซิ้งบั้งไฟ

เก็บข้อมูล ณ บ้านศรีฐาน ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. ๒๕๔๘
โดย สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดยโสธร

ไฟล์มัลติมีเดีย

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    8245 views