พิมพ์

การแสดงนางด้ง

ชื่อรายการ
การแสดงนางด้ง
ปีที่ขึ้นทะเบียน
ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียน
ภูมิภาค
ภาคกลาง
จังหวัด
สาระสำคัญโดยรวม

การแสดงนางด้ง  เป็นพิธีกรรมดั้งเดิม  เป็นการแสดงพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

การแสดงได้ย้ายตามมาจากการย้ายถิ่นฐานการทำมาหากิน ของชาวภาคตะวันออกเฉียงเหนือมาตั้งถิ่นฐาน

ในจังหวัดปราจีนบุรี  เป็นการแสดงที่กำลังจะสูญหายการแสดงนางด้งเป็นพิธีกรรมที่กระทำเพื่อเป็นการ

เสี่ยงทายในการทำมาหากิน เรื่องฝนจะตกเวลาไหน  ชาวบ้านจะได้เตรียมไถนา เพื่อหว่านข้าว  ถ้าฝนไม่ตก

จะทำให้ข้าวเสียหายได้ผลไม่เท่าที่ควร

การแสดงนางด้ง จะเล่นกันเฉพาะเดือน เมษายน ของทุกปี ในเดือนเมษายน ตั้งแต่

วันที่ ๑๓-๓๐ เมษายน ของทุกปีเท่านั้น  ช่วงนี้เป็นช่วงที่ประตูสวรรค์เปิด

วิธีการ/ขั้นตอนพิธีกรรม

จะมีผู้แสดงหรือผู้ร่วมพิธีกรรม นางด้งหรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่านางฟ้า  ผู้ร่วมพิธีกรรม

ประกอบด้วยผู้เป็นร่างทรง จำนวน ๑ คน ผู้ถือกระด้ง  จำนวน ๒ คน   นั่งอยู่ตรงกลางวง ผู้ร้องเพลงเชิญนางด้ง ๑ คน ผู้ร่วมวงหรือคณะ ประมาณ ๑๐ คน ยืนล้อมวงผู้ที่ถือกระด้ง ๒ คนปิดตา  ในขณะที่ผู้ร้องเพลงเชิญนางด้งร้องเพลงเชิญคนนั่งข้าง ๆ จะโปรยดอกไม้(ดอกดาวเรือง) ลงบนกระด้งไปเรื่อย ๆ จนกว่าผีนางด้งหรือนางฟ้าลงประทับร่าง พอประทับร่างแล้วก็จะสังเกตเห็นว่ากระด้งโยกไปโยกมา จะเอาผ้าที่ปิดตาออก เพื่อพูดคุยกับประชาชนในบริเวณที่อยู่รอบ ๆ นางด้งหรือนางฟ้าจะเอากระด้งไล่ฟาดผู้คนที่ยืนอยู่ใกล้ ๆ และจะทักทายดวงชะตาของคนนั้น บางครั้งถ้าอารมณ์ดีนางด้งหรือนางฟ้าจะร้องรำทำเพลงร่วมกับชาวบ้านอย่างสนุกสนาน

เนื้อเพลง

นางด้งเอย นางด้งสีดา เก็บผักเก็บปลา มาลงเล่นน้ำ บุตตะเล ผัดไป  เหล้า ๒ ไห ไก่เตี้ย ๒ ตัว

 กระเทียม ๒ หัว อีปู่ด้งเอย อีย่าด้งเอย เข้าป่าสาระหงษ์  กระด้งไม้บาก สากน้อย ไม้แดง  กระด้งแข็ง ๆ ตักแกงร่อนข้าว กระด้งฝัดข้าว อ่อนไปกระแยะ อ่อนมากระแยะ จมฟุ ๆ ฟาย ๆ ขนดินทรายมาใส่นางด้ง  นางด้งให้อยากกินยากำเด็กน้อย เล่นน้ำ บุตตะเล  ฟัดไป เหล้า ๒ ไห ไก่เตี้ย ๆ ตัว กระเทียม ๒ หัว ปู่ด้งเอย ย่าด้งเอย เข้าป่าสาระหงษ์ กระด้ง ไม้บาก สากน้อยไม้แดง  กระด้งแข็ง ๆ ตักแกงร่อนข้าว กระด้งฝัดข้าวอ่อนไปกระแยะ อ่อนมากระแยะ อมฝุ ๆ ฟาย ๆ  ขนดินทรายมาใส่นางด้ง นางด้งไฮ้อยากกินยากำ เด็กน้อย เล่นน้ำ บุตตะเล

ฝัดไป เหล้า ๒ ไห ไก่เตี้ย ๆ ๒ ตัว กระเทียม ๒ หัว อีปู่โงเอยอีย่าด้งเอ๋ย                       

การแต่งกาย  ผู้ที่ถือกระด้ง  นุ่งผ้าซิ่น เสื้อคอกลมแขนกระบอก สไบพาดบ่า ปิดตาทั้ง ๒ คน

ผู้ร่วมวงจำนวน ๑๐ คน แต่งกายสวยงาม ร้องเป็นลูกคู่ และปรบมือให้จังหวะและรำกันอย่างสนุกสนาน

ประวัติความเป็นมา
การแสดงนางด้ง เดิมเป็นการแสดงพื้นบ้านของภาคตะวันออกเฉียงเหนือแต่ในปัจจุบัน
การแสดงนี้ ได้กระจัดกระจายออกมาทางอื่น ตามผู้คนที่ย้ายถิ่นฐานการทำมาหากิน แต่ไม่แพร่หลายนัก
ยังคงมีเหลือบางพื้นที่ที่นับถือเท่านั้น
การแสดงนางด้ง เป็นการแสดงซึ่งกำลังจะสูญหายไปจากเมืองไทย ส่วนใหญ่จะแสดง
เพื่อจะเสี่ยงทายฟ้าทายฝนว่าปีนี้จะดีหรือฝนจะแล้ง หากทายว่าฝนดีชาวบ้านจะเตรียมพืชพันธุ์ต่าง ๆ
ไว้แต่ต้นปี พอฝนแรกเริ่มมาก็หว่านข้าวได้เลย หากทายว่าฝนแล้งก็ให้ใจเย็นไว้ก่อน ฝนห่าแรกมาอย่าพึ่ง
หว่านข้าว เดี๋ยวฝนแล้งข้าวกล้าจะตาย พอฝนมาอีกทีจะไม่มีพันธุ์ข้าวไปหว่านใหม่ แต่ผลการเสี่ยงทาย
คราวนี้จะออกมาอย่างไรลองติดตามดู
สาขา/ประเภท
ขนบ
การแสดงนางด้งเป็นการแสดงที่ไม่ถือว่าเป็นการประกอบอาชีพได้ เป็นการแสดงที่สร้าง
ความสนุกสนานกันภายในหมู่บ้าน หรือเป็นการทำนายทายทักเรื่องฝนในปีนั้น ว่าปีนี้ฝนจะดีไหมทำนา
จะได้ผลดีไหมเท่านั้น
ความเชื่อ
การแสดงนางด้ง จะเล่นเฉพาะเดือนเมษายน ตั้งแต่วันที่ ๑๓ เมษายน ถึงสิ้นเดือน
จะเล่นเฉพาะเวลากลางคืนเท่านั้น เชื่อกันว่าเดือนเมษายน เป็นช่วงประตูสวรรค์ยังไม่เปิด เหล่านางฟ้า
ไม่สามารถออกมาได้และเป็นช่วงที่เหล่านางฟ้า หรือผีนางด้ง จำศีล
ลำดับขั้นตอนการแสดง
วิธีการ
๑. จัดเตรียมอุปกรณ์
๒. จัดเตรียมสถานที่
๓. จัดเตรียมเครื่องบูชาครู
๔. การแสดงนางด้ง ผู้ร้องเพลงหรือลูกคู่ยืนล้อมวง ผู้ถือกระด้ง ๒ คน ปิดตานั่งลงตรงกลางวง กระด้ง วางบนสาก มีจานขันห้า ข้าว ตอก ดอกไม้ วางอยู่ข้างตัว แล้วก็ร้องเพลงเชิญนางด้ง หรือนางฟ้าลงมาประทับร่าง ร้องเพลงไปแล้วโปรยข้าวตอก ดอกไม้ ไป เรื่อย ๆ จนกว่านางด้ง/นางฟ้ามาประทับร่าง ทุกคนที่ยืนล้อมวงจะตบมือพร้อมกันเพื่อเป็นการให้จังหวะ เวลาที่นางด้งลงมาจะโยกกระด้งไปมาแล้วจะลุกยืนเอากระด้งไล่ตีหรือฟาดคนร้องเพลงที่อยู่ข้าง ๆ
๕. เมื่อนางด้งหรือนางฟ้าลงมาประทับร่างทรง พี่เลี้ยงจะคอยซักถามปัญหา และพูดคุยด้วย ถ้าเป็นเวลาที่นางด้งไม่จำศีล นางด้งหรือนางฟ้าจะสนุกสนานกับชาวบ้านโดยการร้องเพลง รำวง อย่างสนุกสนาน หรือถ้าชาวบ้านทำถูกใจจะอยู่นาน ไม่ถูกใจจะกลับเลยการจะกลับของนางด้ง หรือ นางฟ้า พี่เลี้ยงจะเอาขัน ๕ ให้นางด้ง หรือนางฟ้าถือยกขึ้นจรดหน้าผากหรือหัวนางด้ง/นางฟ้าก็จะกลับไป

ขั้นตอนการแสดง
๑.จัดหาสถานที่ที่เหมาะสมเน้นกลางแจ้ง
๒.จัดหาเครื่องไหว้หรือบูชาครู
๓.ผู้แสดงนางด้งหรือผู้ร่วมพิธีกรรมจะเป็นผู้ร้องเพลงหรือลูกคู่ยืนล้อมวง
๔.ผู้หญิงเป็นผู้ถือกระด้ง ๒ คน ปิดตานั่งลงตรงกลางวง
๕. จัดหา กระด้ง ๑ ใบ
๖. จัดหาสาก ทำด้วยไม้แดง ๒ อัน
๗. เอากระด้งวางบนสาก
๘. จานขันห้า ข้าว ตอก ดอกไม้ วางอยู่ข้างตัว ผู้ถือกระด้ง
๙. ต้นเสียงจะร้องเพลงเชิญนางด้ง หรือนางฟ้าลงมาประทับร่าง
๑๐. ร้องเพลงไปแล้วโปรยข้าวตอก ดอกไม้ ไป เรื่อย ๆ จนกว่านางด้ง/นางฟ้ามาประทับร่าง
๑๑. ทุกคนที่ยืนล้อมวงจะร้องเป็นลูกคู่และตบมือพร้อมกันเพื่อเป็นการให้จังหวะ
๑๒. นางด้งลงมาประทับร่างทรงจะโยกกระด้งไปมาแล้วจะลุกยืนเอากระด้งไล่ตีหรือฟาดคนร้องเพลงที่อยู่ข้าง ๆ
๑๓. พี่เลี้ยงคอยซักถามปัญหา และพูดคุยด้วย ถามปัญหา ฝนเพื่อจะได้วางแผนการทำนา
๑๔. ถ้าเป็นเวลาที่นางด้งไม่จำศีล นางด้งหรือนางฟ้าจะสนุกสนานกับชาวบ้านโดยการร้องเพลงรำวง อย่างสนุกสนาน หรือถ้าชาวบ้านทำถูกใจจะอยู่นาน
๑๕. การกลับของนางด้ง หรือ นางฟ้า พี่เลี้ยงจะเอาขัน ๕ ให้นางด้ง หรือนางฟ้าถือยกขึ้นจรดหน้าผาก หรือหัว นางด้ง/นางฟ้าก็จะกลับไป
รูปแบบการแสดง
การแต่งกายของนักแสดง
ผู้ถือกระด้ง หญิงนุ่งผ้าซิ่น สวมเสื้อคอกลม สีเหลือง แขนกระบอก สไบพาดบ่า
หรือผ้าขาวม้า

ผู้ที่เป็นนางด้งหรือนางฟ้า ใส่เสื้อคอกลม แขนกระบอกสีขาว นุ่งผ้าซิ่น ผ้าผูกตา
โน้ตเพลง บทเพลง บทละคร
๑. นางด้งสีดา
นางด้งเอย นางด้งสีดา เก็บผักเก็บปลา มาลงเล่นน้ำ บุตตะเล ผัดไป เหล้า ๒ ไห ไก่เตี้ย ๒ ตัว
กระเทียม ๒ หัว อีปู่ด้งเอย อีย่าด้งเอย เข้าป่าสาระหงษ์ กระด้งไม้บาก สากน้อย ไม้แดง กระด้งแข็ง ๆ ตักแกงร่อนข้าว กระด้งฝัดข้าว อ่อนไปกระแยะ อ่อนมากระแยะ จมฟุ ๆ ฟาย ๆ ขนดินทรายมาใส่นางด้ง นางด้งให้อยากกินยากำเด็กน้อย เล่นน้ำ บุตตะเล ฟัดไป เหล้า ๒ ไห ไก่เตี้ย ๆ ตัว กระเทียม ๒ หัว ปู่ด้งเอย ย่าด้งเอย เข้าป่าสาระหงษ์ กระด้ง ไม้บาก สากน้อยไม้แดง กระด้งแข็ง ๆ ตักแกงร่อนข้าว กระด้งฝัดข้าวอ่อนไปกระแยะ อ่อนมากระแยะ อมฝุ ๆ ฟาย ๆ ขนดินทรายมาใส่นางด้ง นางด้งไฮ้อยากกินยากำ เด็กน้อย เล่นน้ำ บุตตะเล
ฝัดไป เหล้า ๒ ไห ไก่เตี้ย ๆ ๒ ตัว กระเทียม ๒ หัว อีปู่โงเอยอีย่าด้งเอ๋ย
๒. เจ้าโล่งโข่ง
เจ้าโล่งโข่ง เจ้าแม่กงเกวียน เวียนมานี้ อีก ๒-๓ รอบ คอบมานี้จัก ๒-๓ ที่ จักอยู่อีแมงมีจูลา
พาสาวหลงเข้าดงกำแมบมาสู่แดด หรือมาสู่ฝนมากำหุ้นกะกับ แม่นางด้ง โล่งโข่งเขียดเหลืองเนื่อง ๆ เขียดอ่อนอ่องลองมานั่นแม่นเขียดไก่นาหลังซา ๆ นั่นแม่นเขียดคันคาด เชิญนั่งครกไม่บาก เชิญทั้งสากไม้แดง เชิญทั้งตะแดงเข้ามากระด้งฝัดข้าว สาวนากินหวาน กระด้งฝัดข้าว สาวนาพินอ่อน อ่อนอย่าสิอ่อน ไสหลายฟายอย่าสู่ฟายใส่น้อย ฝนหมู่หลวงสีห่ำหน้าสาวเซียงสาวไทยเวียงสิเล่นแม่นางด้ง
อุปกรณ์
๑. กระด้ง จำนวน ๑ อัน
๒. สากไม้แดง จำนวน ๒ อัน
๓. ผ้าปิดตา จำนวน ๒ ผืน
๔. เครื่องไหว้ครู ประกอบด้วย กรวยดอกไม้ ธูป เทียน ขัน ๕ ค่ากำนน ๖ สลึง
๕. เครื่องแต่งกายของนางด้ง / นางฟ้า ประกอบด้วย เสื้อขาวแขนกระบอก ผ้าชิ้น หวี แป้ง น้ำหอม
๖. ผู้ถือกระด้ง ๒ คน
๗. พี่เลี้ยง ๑ คน และ ลูกคู่ จำนวน ๑๕ คน
คุณค่า
๑.ผู้เล่นได้รับความสนุกสนาน ฝึกปฏิภาณไหวพริบ สร้างความรัก สามัคคีในหมู่คณะ ส่งเสริมความมั่นคงในสังคม และรักษาประเพณีและวิถีชีวิตไว้
๒.เป็นการได้รู้เหตุการณ์ล่วงหน้าในการทำนาในปีนั้น
การถ่ายทอดและการสืบทอด
ทำหลักสูตรประจำท้องถิ่นเพื่อนักเรียนในสถานศึกษาทุกระดับ
จัดทำเอกสารเผยแพร่และสาธิตการแสดงนางด้งในงานประเพณีท้องถิ่น
บุคคลอ้างอิง
จอมสี เขียนจัตุรัส, นาง. เกิดวันที่ ๑๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๖
บ้านเลขที่ ๑๒ หมู่ที่ ๑ ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
ทองคำ ผลาหาญ, นางสาว. เกิดวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๘๒ บ้านเลขที่ ๑๗๖
หมู่ ๒ ตำบลท่าเกษม อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว
ทองคำ องอาจ, นาง. เกิดวันที่ - เดือน - พ.ศ. ๒๕๐๑ บ้านเลขที่ ๘๙ หมู่ ๑
ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
บุญเลียง เอมสำราญ, นางสาว. เกิดวันที่๑๕ กรกฎาคม ๒๕๐๒บ้านเลขที่ ๓๔
หมู่ ๑ ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
ประมวล ถาวงษ์, นาง. เกิดวันที่ - เดือน- พ.ศ. ๒๔๙๑ บ้านเลขที่ ๘๗ หมู่ ๑
ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
ประมัย สถิตไชยนนท์, นาง. เกิดวันที่ - เดือน - พ.ศ.๒๕๐๔ บ้านเลขที่ ๘๖ หมู่ ๑
ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
รัตน์ พิมพ์ประสิทธิ์, นาง. เกิดวันที่ ๒๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๘๗ บ้านเลขที่ ๘๖ หมู่ ๑
ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
วัฒนะ เสาะด้น, นาง. เกิดวันที่ ๒๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๐๖ บ้านเลขที่ ๔๕ หมู่ ๑ ตำบล
คำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
วิไล ช่างต่อ, นาง. เกิดวันที่ ๒๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๔ บ้านเลขที่ ๑๐ หมู่ ๑ ตำบล
ตำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
สงัด กันเหตุ, นาง. เกิดวันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๔ บ้านเลขที่ ๙ หมู่ ๑
ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
สุธีร์ ชัยชนะ, นาง. เกิดวันที่ ๑๗ มกราคม พ.ศ.๒๕๐๔ บ้านเลขที่ ๑๑๙ หมู่ที่ ๑
ตำบลคำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
เห่ง นักปัด, นาง. เกิดวันที่ - เดือน- พ.ศ. ๒๔๘๓ บ้านเลขที่ ๒๗ หมู่ ๑ ตำบล
คำโตนด อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี ๒๕๑๓๐
  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    14856 views