พิมพ์

ละครชาตรี

ชื่อรายการ
ละครชาตรี
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๒
ภูมิภาค
ภาคกลาง
สาระสำคัญโดยรวม

lc001นักปราชญ์และผู้รู้ด้านนาฏศิลป์ไทยหลายท่านมีความเห็น ไปในทำนองเดียวกันว่า “ละครชาตรี” เป็นละครที่อาจจะ เก่าแก่ที่สุดและน่าจะเป็นต้นแบบของละครร้อง-รำทั้งหมด ของไทย รวมทั้งยังเป็นหลักฐานที่สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยง ระหว่างละครภาคกลางและการแสดงโนราภาคใต้ได้ด้วย คำว่า “ชาตรี” มีผู้สันนิษฐานไว้หลายทาง เช่น หมายถึง ผู้รู้ ศาสตราการ รู้วิธีป้องกันภยันตรายจากศาสตราวุธทั้งปวง หรือเป็นการออกเสียงที่เพี้ยนมาจากคำในภาษาสันสกฤตว่า “กษัตรียะ” ที่ออกเสียงว่า “ฉัตรียะ” เมื่อเข้ามาในประเทศไทย จึงออกเสียงเพี้ยนไปเป็น “ชาตรี” เนื่องจากเป็นการแสดงที่ เป็นเรื่องราวของกษัตริย์หรือมีเครื่องแต่งกายคล้ายเครื่องทรง ของกษัตริย์แต่โบราณ หรือคำว่า ชาตรี เพี้ยนมาจาก “ยาตรี” หรือ “ยาตรา” ซึ่งแปลว่า เดินทางท่องเที่ยวไป ในปัจจุบัน อินเดียก็ยังมีละครเร่ที่เรียกว่า “ชาตรี” นี้อยู่ เป็นต้น

ละครชาตรีได้แพร่หลายเป็นที่นิยมอยู่ในจังหวัดภาคใต้ ของไทยก่อน จากนั้นจึงเข้าสู่กรุงเทพ ๓ ครั้งด้วยกัน คือ ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๓๑๒ เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เสด็จกรีฑาทัพไปปราบเจ้านครศรีธรรมราชและกวาดต้อน ผู้คนมาเมืองหลวงพร้อมด้วยพวกละคร ครั้งที่ ๒ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๒๓ ในการฉลองพระแก้วมรกต โปรดให้ละครของ เจ้านครฯ ขึ้นมาแสดงและได้แสดงประชันกับละครผู้หญิงของ หลวงด้วย และครั้งที่ ๓ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๕ ในสมัยรัชกาลที่ ๓ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยุรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) สมัยที่ ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าพระยาพระคลัง ได้กรีฑาทัพลงไป ปราบปรามระงับเหตุการณ์ทางหัวเมืองภาคใต้ ขากลับกรุงเทพฯ มีผู้ที่มีความสามารถในการแสดงละครชาตรีอพยพติดตาม กลับมาด้วย และได้รวบรวมกันตั้งเป็นคณะละครรับเหมา แสดงในงานต่างๆ ต่อมาจนเป็นที่ขึ้นชื่อ และฝึกหัดสืบต่อกันมา จนถึงทุกวันนี้

lc002ละครชาตรีมีองค์ประกอบที่สำคัญ ดังนี้

๑. โรง ละครชาตรีในครั้งโบราณใช้เสา ๔ ต้น ปัก ๔ มุม เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีเตียง ๑ เตียง และเสากลาง ซึ่งถือว่าเป็นเสามหาชัยอีก ๑ เสาเท่านั้น ไม่มีฉาก และมี หลังคาไว้บังแดดบังฝน

๒. ละครชาตรีแต่โบราณไม่สวมเสื้อเพราะทุกตัว ใช้ผู้ชายแสดง ตัวยืนเครื่องซึ่งเป็นตัวที่แต่งกายดีกว่าตัวอื่น ละครชาตรี ก็นุ่งสนับเพลา นุ่งผ้า คาดเจียรบาด มีห้อยหน้า ห้อย ข้าง สวมสังวาล ทับทรวง กรอง คอบนตัวเปล่า บนศีรษะสวมเทริด ต่อมาเมื่อมี ผู้แสดงเป็นหญิง การแต่งกายจึงมักใช้แบบสวมเสื้ออนุโลมอย่างละครนอก

๓. วิธีแสดง เริ่มต้นด้วยการทำพิธีบูชาครูเบิกโรง ปี่พาทย์โหมโรงชาตรี ร้องประกาศหน้าบท จากนั้นตัวยืนเครื่อง ออกมารำซัดหน้าบทตามเพลง โดยการรำเวียนซ้ายซึ่งใน สมัยโบราณขณะที่รำตัวรำจะต้องว่าอาคมไปด้วยเพื่อป้องกัน เสนียดจัญไร เรียกว่า “ชักยันต์” เริ่มจับเรื่อง ตัวละครจะขึ้น นั่งเตียงแสดง เมื่อเข้าเรื่อง ตัวละครต้องร้องเองไม่มีต้นเสียง ตัวละครตัวอื่นๆ ร้องรับก็เป็นลูกคู่ และเมื่อการแสดงจบลง จะรำซัดอีกครั้งหนึ่ง แต่ครั้งนี้เป็นการว่าอาคมถอยหลังและ รำเวียนขวา เรียกว่า “คลายยันต์” เป็นการถอนอาถรรพณ์ทั้งปวง

๔. เครื่องดนตรีที่ใช้ในการแสดง ประกอบด้วย ปี่ สำหรับทำทำนอง ๑ เลา โทน ๑ ใบ กลองชาตรี ๒ ใบ และ ฆ้อง ๑ คู่ ไม่มีปี่พาทย์ระนาดเอกอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

ละครชาตรีได้ถูกปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเรื่อยมาตาม ยุคสมัย เช่น การร้องดำเนินเรื่อง จากเดิมที่เป็นทำนองของ โนรา เช่น เพลงหน้าแตระ เพลงร่ายชาตรี เปลี่ยนมาร้องเพลง ไทยภาคกลางทำนอง ๒ ชั้นง่ายๆ มีการเพิ่มระนาดเอกเข้ามา เพื่อจะได้บรรเลงขับร้องและให้ตัวละครรำได้ดีขึ้น ไม่รำซัด ชาตรีไหว้ครู แต่ใช้กระบวนรำเพลงช้า เพลงเร็ว และเพลงลา แทน ซึ่งในวงการละครรำแก้บนเรียกว่า “รำถวายมือ” ดังนั้น โดยสภาพความเป็นจริงแล้ว “ละครชาตรี” แบบดั้งเดิม ได้สูญหายไปจากวงการละครรำของไทยมาไม่น้อยกว่า ๔๐ ปีแล้ว แต่ละครชาตรีที่เรียกกันอยู่ในปัจจุบันมีสภาพเป็นละครรำ ที่ใช้สำหรับแก้บนเท่านั้น ตัวอย่างคณะละครชาตรีที่โดดเด่น เช่น คณะอุดมศิลป์ กระจ่างโชติ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา คณะเบญจา ศิษย์ฉลองศรี จังหวัดเพชรบุรี

รูปภาพ

ไฟล์มัลติมีเดีย

  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    39354 views