พิมพ์

อักษรธรรมอีสาน

ชื่อรายการ
อักษรธรรมอีสาน
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๕
ภูมิภาค
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
สาระสำคัญโดยรวม

อักษรธรรมอีสาน มีต้นกำเนิดจากอักษรปัลวะ ต่อมาได้พัฒนาเป็นอักษรมอญโบราณ และพัฒนามาเป็นอักษรธรรมล้านนาและอักษรธรรมอีสาน ดังปรากฏหลักฐานในบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือภาคอีสานของประเทศไทย สาเหตุที่ชื่อว่าตัวอักษรธรรมนั้น เพราะใช้ตัวอักษรชนิดนี้ในการบันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา เช่น พระไตรปิฎก พระธรรมคัมภีร์ต่างๆ เป็นต้น ซึ่งถือว่าเป็นอักษรชั้นสูง อักษรศักดิ์สิทธิ์ ตัวอักษรชนิดนี้ใช้ในประเทศลาวก็เรียกว่าตัวธรรมลาว ใช้ในภาคอีสานก็เรียกว่า ตัวธรรมอีสาน ตามแต่ละท้องถิ่นจะเรียกแต่ก็คือตัวอักษรชนิดเดียวกันนั่นเอง

อักขรวิธีของอักษรธรรมอีสานจะวางพยัญชนะต้นซึ่งเป็นพยัญชนะตัวเต็ม (๓๗ รูป) ไว้บนบรรทัด และวางสระไว้รอบพยัญชนะต้น ส่วนพยัญชนะตัวสะกดและพยัญชนะตัวควบกล้ำ จะวางไว้ใต้บรรทัด โดยใช้รูปพยัญชนะครึ่งตัวหรือครึ่งรูป ซึ่งเรียกว่า “ตัวเฟื้อง” หรือ “ตัวห้อย” มีทั้งหมด ๑๖ ตัว ส่วนพยัญชนะตัวสะกดที่ไม่มีรูปครึ่งตัวจะเขียนด้วยตัวเต็ม ส่วนสระในอักษรธรรมอีสาน แบ่งเป็น ๒ ประเภท คือ สระลอย ๘ รูป และสระจม ๒๗ รูป วรรณยุกต์ในอักษรธรรมอีสานไม่มีรูป แต่มีเสียงวรรณยุกต์ครบทั้ง ๕ เสียงเหมือนภาษาไทย โดยที่ผู้อ่านต้องผันหาเสียงเอาเองตามความหมายของประโยคหรือข้อความนั้น ๆ เป็นเกณฑ์ในการพิจารณา ซึ่งวิธีการดังกล่าวนี้ คนโบราณอีสานเรียกว่า “หนังสือ หนังหา” คือ หาความหมายเอาเองตามคำปริบทที่แวดล้อมของคำนั้น ตัวอย่างเช่น คำถ่ายถอด “ปูได้ปูมาแตนา” คำอ่าน “ปู่ได้ปูมาแต่นา” นอกจากนี้ ยังมี อักขรวิธีพิเศษ หมายถึงอักษรธรรมอีสานที่มีวิธีประสมอักษรที่แตกต่างจากกฎเกณฑ์ทั่วไป ซึ่งมีรูปร่างแตกต่างไปจากคำเดิมหรือคำอ่านมาก ทั้งนี้ อาจเป็นเพราะคนอีสานสมัยโบราณต้องการที่จะประหยัดเวลาและแรงงาน ตลอดถึงจำนวน ขนาดและขอบเขตของใบลานที่ใช้จารจึงคิดบัญญัติศัพท์พิเศษขึ้นใช้ บางทีก็เพื่อแสดงภูมิความรู้ ฉะนั้น จึงเป็นปัญหามากสำหรับผู้เริ่มหัดอ่านและจะต้องจดจำเป็นกรณีพิเศษ

การคงอยู่ของอักษรธรรมอีสานปัจจุบัน พบว่ามีกระจายอยู่ตามพื้นที่จังหวัดต่างๆ ในภาคอีสานเกือบทุกจังหวัด อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ มีผู้ที่สามารถอ่านอักษรโบราณได้จำนวนน้อยมาก และส่วนมากจะเป็นผู้สูงอายุ บางพื้นที่ไม่มีผู้อ่านได้เลย เนื่องจากเป็นอักษรที่ไม่ได้มีการถ่ายทอดกันในชุมชน และไม่ได้นำอักษรมาใช้ในการสื่อสาร ด้วยระบบการศึกษาแบบใหม่จากส่วนกลางเข้าไปแทนที่

หลักฐานการใช้อักษรธรรมอีสานปรากฏในจารึก เอกสารใบลาน และสมุดข่อย โดยอักษรธรรมอีสานที่ปรากฏในจารึกเก่าที่สุดคือ จารึก วัดถ้ำสุวรรณคูหา ๑ ระบุ จ.ศ. ๙๒๔ ซึ่งตรงกับ พ.ศ. ๒๑๐๕ จากฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทยของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ปรากฏจารึก อักษรธรรมอีสาน ทั้งสิ้น ๔๕ จารึก สำหรับเอกสารใบลาน หรือหนังสือใบลาน เป็นเอกสารโบราณประเภทหนึ่งที่ปรากฏการใช้ อักษรธรรมอีสาน ในการจาร เพื่อบันทึกเนื้อหาและเรื่องราวต่างๆ พบว่า มีใบลานที่จารด้วยอักษรธรรมอีสานที่วัดมหาชัย จังหวัดมหาสารคาม วัดมหาธาตุ จังหวัดยโสธร วัดทุ่งศรีเมือง จังหวัดอุบลราชธานี เป็นต้น นอกจากนี้ สมุดข่อย เป็นเอกสารโบราณอีสานประเภทหนึ่งที่พบว่ามีการใช้อักษรธรรมอีสานในการจดบันทึก ซึ่งพบทั้งสมุดข่อยขาว และสมุดข่อยดำ

สาขา/ประเภท
  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    1706 views