พิมพ์

อักษรธรรมล้านนา

ชื่อรายการ
อักษรธรรมล้านนา
ปีที่ขึ้นทะเบียน
พ.ศ. ๒๕๕๕
ภูมิภาค
ภาคเหนือ
สาระสำคัญโดยรวม

อักษรธรรมล้านนา มีชื่อเรียกหลายอย่าง ได้แก่ ตัวเมือง อักษรไทยวน อักษรไทยล้านนา อักษรไทยเหนือ และอักษรพื้นเมืองล้านนาไทย จัดอยู่ในกลุ่มอักษรไทที่น่าจะมีต้นเค้ามาจากอักษรท้องถิ่นโบราณหลายแบบ คือ อักษรมอญโบราณ อักษรขอมโบราณ อักษรปยู และอักษรอื่นๆ ของอาณาจักรพื้นเมืองโบราณ โดยมีต้นเค้าเดิมจากอักษรปัลลวะ และได้มีวิวัฒนาการมาเป็นอักษรธรรมหรือตัวเมืองในปัจจุบัน ถือว่าอักษรล้านนามีฐานะเป็นอักษรที่ศักดิ์สิทธิ์โดยใช้ในการจารึกลงบนศิลา หรือจารลงในคัมภีร์ใบลานที่เกี่ยวกับพระธรรมคำสอนต่างๆ และมีพัฒนาการไปจนถึงการใช้เขียนตำรายา ตำราโหราศาสตร์ ตำราพิชัยสงคราม ตลอดจนบันทึกวรรณกรรม คำโคลง และบันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ต่างๆ อักษรชนิดนี้ใช้กันอย่างแพร่หลายในภาคเหนือของประเทศไทย หรือดินแดนล้านนาดั้งเดิมครอบคลุม ๘ จังหวัดภาคเหนือตอนบน คือ เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง พะเยา แพร่ น่าน เชียงราย และแม่ฮ่องสอน

ลักษณะเฉพาะของอักษรล้านนาคือ มีรูปร่างกลมป้อมคล้ายกับอักษรพม่า มอญ และเงี้ยว ตัวอักษรบางตัวยังมีสัณฐานคล้ายกับอักษรอาหม และบางตัวก็คล้ายกับอักษรมอญจารึก มีลายเส้นโค้งมนสวยงาม มีพยัญชนะทั้งหมด ๔๔ ตัว จัดเป็นวรรคแบบภาษาบาลี วรรคละ ๕ ตัวอักษร รวม ๕ วรรค ส่วนที่เหลือเป็นเศษวรรค และตัวอักษรพิเศษที่เพิ่มเข้ามาในภายหลังเมื่อมีการปรับรับภาษาไทยกลางเข้ามาในล้านนา ส่วนสระมี ๒ ชนิด คือสระลอย ๘ ตัว สระจม ๓๑ ตัว ซึ่งภาษาล้านนาเรียกว่า ไม้ เช่น ไม้กะ คือ สระอะ เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีการเขียนพยัญชนะและสระในรูปพิเศษต่างๆ อีกจำนวนหนึ่งด้วย สำหรับวรรณยุกต์มีการผันเสียงตามอักษรที่จับคู่เป็นอักษรสูงและต่ำโดยมีวรรณยุกต์ ๒ รูป คือ เอก (ไม้เหยาะ) และ โท (ไม้ขอช้าง) แต่สามารถผันเสียงได้ ๖ เสียง โดยมีเสียงพิเศษคือ เสียงครึ่งโทครึ่งตรี สำหรับตัวเลขมี ๒ ชุด คือ เลขโหรา ๑๐ ตัว และ เลขในธรรม ๑๐ ตัว ลักษณะเฉพาะอีกประการหนึ่งคือ การออกเสียงอักษรบางตัวยังแตกต่างจากอักษรไทยกลาง คือ อักษร ค (ค) ออกเสียงเป็น k (ก) อักษร ช (ช) ออกเสียงเป็น c (จ) อักษร ท (ท) ออกเสียงเป็น t (ต) อักษร พ (พ) ออกเสียงเป็น p (ป) และ อักษร ร (ร) ออกเสียงเป็น h (ฮ)

ปัจจุบันไม่มีการใช้อักษรล้านนาในการบันทึก จดจาร หรือสื่อสารเป็นลายลักษณ์อักษรอย่างเป็นทางการเพราะคนล้านนาใช้ภาษาไทยกลางในการสื่อสารแทน มีเฉพาะคนบางกลุ่มที่อ่านออกเขียนได้ อาทิ พระสงฆ์บางรูปที่เคยเรียนเขียนอ่านอักษรล้านนามาก่อน หรือผู้ที่ผ่านการบวชเรียนแล้วลาสิกขาบทออกมาที่เรียกว่า “พ่อน้อย” หรือ “พ่อหนาน” ปัจจุบันมีโรงเรียนบางแห่งที่สนับสนุนส่งเสริมให้มีการสอนหลักสูตรภาษาล้านนาอย่างง่าย อาทิ โรงเรียนในเขตเทศบาลนครเชียงใหม่

อักษรธรรมล้านนา ปรากฏในหลักฐานประเภทจารึกที่เก่าแก่ที่สุด คือ จารึกลานทอง พ.ศ. ๑๙๑๙ พบที่ฐานพระประธาน วัดมหาธาตุ จังหวัดสุโขทัย ซึ่งมีข้อความอยู่ ๔ บรรทัด จารด้วยอักษรไทยสุโขทัย ๓ บรรทัด เป็นภาษาไทย และจารด้วยอักษรล้านนา ๑ บรรทัด เป็นภาษาบาลี

สาขา/ประเภท
  • Voting
    (0 โหวต)
  • Hits
    4433 views