พิมพ์

การทําบาตรของชุมชนบ้านบาตร

เรื่อง      :     การทําบาตรของชุมชนบ้านบาตร

Title      :     Arms Bowl Production of Ban Batra Community

ผู้วิจัย     :     ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปริศนา มัชฌิมา
                     ดร.ณัฏฐา ผิวมา
                     ดร.ศิริลักษณ์ หล่อพันธ์มณี
                     นางกฤษณา แสงไชย

 

 ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๗ 



บทคัดย่อ

         งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ๑) ศึกษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมการทำบาตรบ้านบาตร ๒) ศึกษากระบวนการรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับการทำบาตรบ้านบาตรเพื่อกระตุ้นให้ชุมชนเห็นความสำคัญของการทำบาตรบ้านบาตร และเกิดจิตสำนึกในการทำกิจกรรมสงวนรักษา การทำบาตรบ้านบาตรให้สืบทอดต่อไปในบริบทที่เหมาะสม และ ๓) นำไปสู่การเป็นข้อมูลอ้างอิงในฐานะที่บาตรบ้านบาตรเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในขอบเขตของประเทศไทยและของโลก

         วิธีการดำเนินการวิจัยเป็นแบบผสมทั้งการวิจัยเชิงคุณภาพ และการวิจัยแบบมีส่วนร่วม โดยการศึกษาจากเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง การสังเกตแบบมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์เชิงลึก การจัดเวทีชาวบ้าน และการสนทนากลุ่ม

         ผลการศึกษาพบว่า บาตรบ้านบาตรมีลักษณะพิเศษ คือ มีความละเอียดประณีตและทำด้วยมือทุกขั้นตอน ด้วยวิธีดั้งเดิม คือ การต่อเหล็กและตีขึ้นรูป ซึ่งทำจากส่วนประกอบของเหล็ก ๘ ชิ้น ที่มีความเชื่อมาจาก มรรคมีองค์ ๘ ซึ่งถือว่าเป็นคุณค่าทางศาสนาที่แทรกอยู่ในการทำบาตรบ้านบาตร นอกจากนั้นวัสดุและรูปทรงยังถูกต้องตามพระวินัยที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้ และต้องมีการนำไปบ่มบาตรด้วยความร้อนเพื่อให้เกิดการทำปฏิกิริยาของเหล็กกับความร้อน ทำให้บาตรมีความสวยงาม และมีความทนทานไม่ทำปฏิกิริยากับอาหาร และเมื่อถือขณะบิณฑบาตรจะไม่ร้อนเท่ากับบาตรปั้มจากโรงงาน โดยผู้ที่ใช้บาตรบ้านบาตรส่วนใหญ่จะเป็นพระสงฆ์สายธรรมยุต ปัจจุบันการทำบาตรบ้านบาตรมีอยู่เพียง ๒ แห่งเท่านั้น คือ ชุมชนบ้านบาตร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร และวัดเวฬุวัน อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งการทำบาตรบ้านบาตรนี้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม สาขางานช่างฝีมือดั้งเดิม โดยจัดอยู่ในประเภทเครื่องโลหะ

        จากกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับการทำบาตร บ้านบาตรกระตุ้นให้ชุมชนเกิดความภาคภูมิใจและเห็นคุณค่าในมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมการทำบาตรบ้านบาตรมากขึ้น เกิดจิตสำนึกที่จะสงวนรักษkกระบวนการผลิตแบบดั้งเดิมนี้ให้คงอยู่และสืบทอดต่อไป

         ปัจจัยคุกคามที่มีผลต่อความอยู่รอดของการทำบาตรบ้านบาตร คือ ๑) ระบบทุนนิยม ๒) การขาดแคลนช่างทำบาตรที่มีความประณีต ๓) วัฒนธรรมการอุปสมบทที่เปลี่ยนแปลงไป และ ๔) การนำบาตรไปใช้งานผิดวัตถุประสงค์ ส่วนปัจจัยคุกคามที่มีผลต่อการสืบทอดการทำบาตรบ้านบาตร คือ ขาดผู้สืบทอดที่เป็นเยาวชนรุ่นใหม่ที่มีความสนใจการทำบาตรอย่างจริงจัง ถึงแม้จะมีปัจจัยคุมคามดังกล่าว แต่หลายภาคส่วนได้ร่วมกันสืบทอดการทำบาตรบ้านบาตร โดยทางชุมชนบ้านบาตรได้เปิดสอนการทำบาตรให้แก่เยาวชนในชุมชนและบุคคลทั่วไปที่สนใจ ส่วนพระสงฆ์ที่ทำบาตร วัดเวฬุวัน จังหวัดกาญจนบุรี ได้สอนพระและเณรที่สนใจเช่นกัน นอกจากนั้นสถานศึกษาที่อยู่ใกล้เคียงกับชุมชนมีการพัฒนาหลักสูตร เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ทำให้การทำบาตรบ้านบาตรสามารถสืบทอดและอยู่คู่กับสังคมไทยต่อไป

 

 

Abstract

        This research aims to 1) study of Intangible Cultural Heritage, arms bowl production of Ban Batra community, 2) study the process of collecting and storing data about the arms bowl production of Ban Batra community to encourage the community to realize the importance of the arms bowl of Ban Batra and to raise awareness of the activities preserving the arms bowl of Ban Batra that can be inherited in the proper context, and 3) make a reference about this product as Intangible Cultural Heritage of Thailand and the world.

         Research Methodology is mixed method both qualitative research and participatory research by documents study, participatory observation, in-depth interviews, community
stage, and focus group.

         The results show that the special characteristics of arms bowl of Ban Batra community are neat and handmade in every step with traditional method, which is welding and hit steel to shape of arms bowl. It's made from eight pieces of steel components from believed the eightfold path (magga), which is the religious value, inserted in this production. In addition, materials and shapes are correct according to the discipline of the Buddha. The arms bowl must have been burned before use. After, iron reacts with heat, it is very beautiful, durable and not reaction to food. During food offering to a monk, it is not as hot as stainless steel the arms bowl or factory-made ones. The users
of this product are mostly Dhammyuttika monks. Currently, there are only two communities that produce it, which are Ban Batra community in PomPrap SattruPhai district, Bangkok and Weruwan Temple, Thong Pha Phum district, Kanchanaburi Province.

         This production is the intangible cultural heritage, traditional craftsmanship domain and metal classification. The community participation is encouraged community in pride and esteem of the Intangible Cultural Heritage. Moreover, community are aware of preserving the traditional production to remain and inheritance. 

Threatening survived factors of this production are 1) capitalism system 2) lack of makers for neat arms bowl production 3) changing ordination culture and 4) using incorrect the arms bowl. As for, threatening inherited factors is lack the younger generation heirs who are seriously interested. Although, there are many threats, many sectors have jointly inherited this production by teaching the youth of the community and the general public.
(๕)Furthermore, monk who makes the arms bowl at Weruwan Temple, Kanchanaburi Province teaches interested monks and novices. In addition, schools that near the community developed curriculum to promote local knowledge learning. Therefore, the arms bowl production of Ban Batra community can be inherited along with the social and Thailand.


icon pdf th รายงานวิจัย : Download (17.7 Mb) 
            ภาพประกอบ : Preview (26 ภาพ)