พิมพ์

การทอผ้าและลวดลายผ้าแบบของเจ้านายเมืองอุบล

 

Title      :     Weaving and Textile Design of the Ubon City Court

ผู้วิจัย     :     ผศ.ดร.สิทธิชัย สมานชาติและคณะ

 ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๗ 



บทคัดย่อ

          ในบรรดาผ้าทอตามแบบประเพณีในประเทศไทย เราได้ข้อสังเกตว่า “การทอผ้าและการออกแบบผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ” มีความน่าสนใจ ในโครงการวิจัยครั้งนี้ เราตระหนักถึงผ้าทออันเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ โดยมีวัตถุประสงค์ในการวิจัยดังนี้ (๑) เพื่อรวบรวมข้อมูล มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ (๒) เพื่อกระตุ้นให้ชุมชนช่างทอผ้าจังหวัดอุบลราชธานี ได้ตระหนักถึงการ “สงวนรักษา” มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ (๓) เพื่อได้มาซึ่งเอกสารรายงานที่จะเตรียมไว้ในการยื่นเสนอขอขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ

          หลังจากการค้นคว้าตรวจสอบหลักฐานตัวอย่างผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ จากทั้งคลังสะสมของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จากนักสะสมส่วนบุคคล จากแหล่งผลิตผ้าทอเมืองอุบลฯ เราได้พบผ้าทอตามแบบประเพณีนี้ จำนวน ๖ หมวดคือ (๑) “ผ้าเยียรบับลาว” (ผ้ายกเมืองอุบลราชธานี) (๒) “ผ้าซิ่น” แบบต่างๆของเจ้านายเมืองอุบลฯ (๓) “หัวซิ่น” แบบเจ้านายเมืองอุบลฯ (๔) “ตีนซิ่น” แบบเจ้านายเมืองอุบลฯ (๕) “แพรขิด” (๖) แพรไส้เอี่ยน/แพรไส้ปลาไหล/แพรอีโป้ ซึ่งเราก็พบผ้าอื่นๆด้วยสำหรับสามัญชน 

         การจัดประชุมด้วยเวทีชุมชน ช่วยให้เราสามารถกระตุ้น ให้ชุมชนเกิดจิตสำนึกในการ “สงวนรักษา” มรดกภูมืปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ ซึ่งเราก็สามารถได้รายงานวิจัยที่จะเป็นเอกสารประกอบในการยื่นเสนอขอขึ ้นทะเบียนมรดกภูมืปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ 

         การแต่งงานระหว่างสมาชิกของเจ้านายเมืองอุบลฯกับเจ้านายจากราชส านักไทย (กรุงเทพฯ) เป็นเหตุทำให้ลวดลายผ้ามีความสัมพันธ์กัน นอกจากนี้ลวดลายผ้ายังแสดงให้เรารำลึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างเจ้านายเมืองอุบลฯกับกลุ่มวัฒนธรรมอื่นๆที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกัน  

 

Abstract

         Among traditional textiles in Thailand, we noticed that weaving and textile design of the Ubon city court are interesting. In this paper, we concerned about the traditional textiles and intangible cultural heritage of the Ubon city court textiles in Thailand. The objectives of this study
are (1) to collect information of intangible cultural heritage of the Ubon city court textiles in Thailand, (2) to evoke Ubonratchathani weaver communities to concern about the preservation of intangible cultural heritage of the Ubon city court textiles, and (3) to get a cultural report for the
registration of the intangible cultural heritage of the Ubon city court textiles.

         After the investigation of the Ubon city court textile samples from national museums, collectors, and textile productions, we found 6 kinds of traditional clothes, i.e., (1) ‘Yearabub-laos’ (Ubonratchathani brocade), (2) ‘Pha Sin’ of various patterns, (3) ‘Hua-sin’/ Waist bands of Ubon city court tubular skirts, (4) ‘Teen-sin’/ hem parts of Ubon city court tubular skirts, (5) ‘Phrea-khid’ /blankets, (6) ‘Phrea-sai-eain’ / loincloth. We also found other local cloths for the commoners.

          The cultural meetings with weaver communities, we can evoke them to concern the preservation of their intangible cultural heritage of the Ubon city court textiles. We also can get this cultural report for the registration of the intangible cultural heritage of the Ubon city court textiles.

         As the inter-married of Ubon city court members and Thai royal family (Bangkok), their textile designs have associated. The textile patterns also remind us of the association between the Ubon city court members and other cultural groups that lived in the same area.



icon pdf thDownload