พิมพ์

การทอผ้าและลวดลายผ้าแบบของเจ้านายเมืองอุบล

 

Title      :     Weaving and Textile Design of the Ubon City Court

ผู้วิจัย     :     ผศ.ดร.สิทธิชัย สมานชาติและคณะ

 ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๗ 



บทคัดย่อ

          ในบรรดาผ้าทออีสานตามแบบประเพณีในประเทศไทย เราได้ข้อสังเกตว่า “การทอผ้าและการออกแบบผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ” มีความโดดเด่น ในโครงการวิจัยครั้งนี้ เราตระหนักถึงผ้าทออันเป็น “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอเมืองอุบลฯ” โดยมีวัตถุประสงค์ในการวิจัยดังนี้ (๑) เพื่อรวบรวมข้อมูลการทอผ้าและลวดลายผ้าแบบของเจ้านายเมืองอุบลฯ ซึ่งเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอเมืองอุบลฯ ในประเทศไทย (๒) เพื่อกระตุ้นให้ชุมชนช่างทอผ้า ได้ตระหนักถึงการ “สงวนรักษา” มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอเมืองอุบลฯ (๓) เพื่อได้มาซึ่งเอกสารรายงานที่จะใช้ในการยื่นเสนอขอขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอเมืองอุบลฯ

          หลังจากการค้นคว้าตรวจสอบหลักฐานตัวอย่างผ้าทอแบบเจ้านายเมืองอุบลฯ จากทั้งคลังสะสมของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จากนักสะสมส่วนบุคคล จากแหล่งผลิตผ้าทอเมืองอุบลฯ เราได้พบผ้าทอตามแบบประเพณีนี้จานวน ๖ ประเภทคือ (๑) “ผ้าเยียรบับลาว” (ผ้ายกเมืองอุบลราชธานี) (๒) “ผ้าซิ่น” แบบต่างๆของเจ้านายเมืองอุบลฯ (๓) “หัวซิ่น” แบบเจ้านายเมืองอุบลฯ (๔) “ตีนซิ่น” แบบเจ้านายเมืองอุบลฯ (๕) “แพรขิด” (๖) แพรไส้เอี่ยน/แพรไส้ปลาไหล/แพรอีโป้ ซึ่งเราก็พบผ้าอื่นๆ ด้วยสาหรับสามัญชน

          หลังจากการจัดเวทีชุมชนมรดกทางวัฒนธรรม ช่วยให้เราสามารถกระตุ้น ให้ชุมชนเกิดจิตสานึกในการ “สงวนรักษา” มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอเมืองอุบลฯ ซึ่งเราก็สามารถได้รายงานวิจัยที่จะเป็นเอกสารประกอบในการยื่นเสนอขอขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของผ้าทอเมืองอุบลฯ
นอกจากนี้เราพบว่า การแต่งงานระหว่างสมาชิกของเจ้านายเมืองอุบลฯกับเจ้านายจากราชสานักสยาม/ไทย (กรุงเทพฯ) ทาให้เกิดการผสมผสานการออกแบบสาหรับลวดลายผ้า มรดกศิลปะสิ่งทอของเมืองอุบลฯ ยังทาให้เราราลึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างเจ้านายเมืองอุบลฯกับกลุ่มชนเผ่าต่างๆที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกัน

 

Abstract

         Among Isan traditional textiles in Thailand, we noticed that weaving and textile design of the Ubon city court is outstanding. In this paper, we concerned about the traditional textiles and intangible cultural heritage of the Ubon city textiles in Thailand. The objectives of this study are (1) to collect information of “weaving and textile design of the Ubon city court” for intangible cultural heritage of the Ubon city textiles in Thailand, (2) to evoke weaver communities to concern about the preservation of intangible cultural heritage of the Ubon city textiles, and (3) to get a cultural report for the registration of the intangible cultural heritage of the Ubon city textiles.

         After the investigation of the Ubon city textile samples from national museums, collectors, and textile productions, we found 6 kinds of traditional clothes, i.e., (1) ‘Yearabub-laos’ (Ubonratchathani brocade), (2) ‘Pha Sin’ of various patterns, (3) ‘Hua-sin’/ Waist bands of Ubon city court tubular skirts, (4) ‘Teen-sin’/ hem parts of Ubon city court tubular skirts, (5) ‘Phrea-khid’ /blankets, (6) ‘Phrea-sai-eain’ / loincloth. We also found other local cloths for the commoners.

         After cultural heritage meetings with weaver communities, we can evoke them to concern the preservation of their intangible cultural heritage of the Ubon city textiles. We also can get this cultural report for the registration of the intangible cultural heritage of the Ubon city textiles.
         Furthermore, we found that the inter-married of Ubon city court members and Siamese/Thai royal family (Bangkok) made the inter-

combination design for their textiles. The Ubon city textile heritage also remind us of the association between the Ubon city court members and other ethnic groups that lived in the same area.



icon pdf thDownload