พิมพ์

สถานภาพการคงอยู่ของละครชาตรีในประเทศไทย


เรื่อง      :     
สถานภาพการคงอยู่ของละครชาตรีในประเทศไทย

Title     :     AN EXISTENCE OF LAKORN CHA-TREE IN THAILAND

ผู้วิจัย     :    
รองศาสตราจารย์ อมรา  กล่ำเจริญ   
                   ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สวภา  เวชสุรักษ์              
                   อาจารย์ ทองล้วน  บุญยิ่ง  
                   นางโกสี  ผลเกิด

ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๕

 
บทคัดย่อ

รายงานการวิจัยฉบับนี้จัดทำตามวัตถุประสงค์ของ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม และให้การสนับสนุนงบประมาณเพื่อรวบรวมจัดเก็บข้อมูลสถานภาพการคงอยู่ของคณะละครชาตรี ตามภูมิภาคต่างๆ ของประเทศไทยในปัจจุบัน (พ.ศ.๒๕๕๕) เพื่อเป็นฐานข้อมูลนำเสนอให้“ละครชาตรี” เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในขอบเขตของประเทศไทยและของโลก โดยดำเนินการศึกษาข้อมูลทุตติยภูมิจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ศึกษาสถานภาพองค์ความรู้ที่มีอยู่ของละครชาตรี  และศึกษาข้อมูลปฐมภูมิ จากการลงพื้นที่ภาคสนามภาคกลาง ถึง ภาคกลางตอนบน ได้แก่ จังหวัดพิษณุโลก จังหวัดนครสวรรค์ จังหวัดอุทัยธานี จังหวัดสิงห์บุรี จังหวัดลพบุรี จังหวัดอ่างทอง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา กรุงเทพมหานคร จังหวัดนครปฐม และจังหวัดสมุทรสงคราม ภาคตะวันออก ได้แก่ จังหวัดฉะเชิงเทรา จังหวัดจันทบุรี และจังหวัดตราด ภาคตะวันตก ได้แก่ จังหวัดเพชรบุรี  จังหวัดราชบุรี เลือกเก็บข้อมูลจากคณะละครที่แสดงสืบทอดมาตั้งแต่บรรพบุรุษและแสดงอยู่ในปัจจุบัน ๒๒ คณะ ได้แก่  คณะธิดา ณ บางไทร คณะบังเอิญหลานสร้อยทอง คณะบุญชูลูกสร้อยทอง        คณะจเด็จดาวเด่น คณะอุดมศิลป์กระจ่างโชติ คณะศรีประภานาฏศิลป์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา   คณะนารีคะนองศิลป์ คณะสำเนียงป่าโมก คณะสมจิตร รุ่งเรืองศิลป์ คณะ ส.เพ็ญศรี อุษานำศิลป์   คณะศรีนวลยอดรัก จังหวัดอ่างทอง คณะสุขศิลป์บรรเทิง จังหวัดลพบุรี คณะปลื้มจิตต์นาคดิตถ์เหมศิลป์ จังหวัดสิงห์บุรี คณะจงกลโปร่งน้ำใจ คณะไทยศิริ กรุงเทพมหานคร คณะศรีปทุมทิพย์ จังหวัดนครปฐม คณะสมุทรนิยมศิลป์ จังหวัดสมุทรสงคราม คณะประจวบเจริญศิลป์ จังหวัดฉะเชิงเทรา คณะ ส.บัวน้อย จังหวัดจันทบุรี คณะนกหวีดศิษย์เรณู จังหวัดตราด คณะนาฏศิลป์พรวันเพ็ญ และคณะ พ.เทพประสิทธิ์ จังหวัดเพชรบุรี คณะสกุณานาฏศิลป์ จังหวัดราชบุรี            

ผลการวิจัยพบว่า ละครชาตรียังมีความสำคัญต่อชีวิตของคนไทยบางกลุ่มที่มีความเชื่อต่อๆ กันมาว่า ละครชาตรี จะสามารถนำไปเล่นแก้บนต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ตนเคารพนับถือให้ได้ในสิ่งที่ต้องการได้ชื่อการแสดงที่พบในท้องถิ่น คือ ละครชาตรี ละครแก้บน ละครรำ ละครนอก ลักษณะของการแสดงมีทั้งรูปแบบของการแสดงละครชาตรี ละครชาตรีผสมละครนอก ละครชาตรีผสมละครพันทาง และละครนอก เรื่องที่แสดงเป็นเรื่องที่มาจากวรรณกรรมการละครไทย เลือกตอนเล่นที่มีความสนุกสนาน เน้นความโดดเด่นที่สำคัญในการดำเนินเรื่อง พิธีกรรมก่อนการแสดง บางคณะยังคงรักษาพิธีกรรมก่อนการแสดงไว้อย่างครบถ้วนทุกขั้นตอน แต่มีบางคณะ ทำพิธีกรรมไม่ครบขั้นตอน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการสืบทอดของแต่ละคณะ ทุกคณะมีกระบวนการรำ ๖ แบบ ได้แก่ รำตีบท รำประกอบทำนองเพลง รำหน้าพาทย์ รำอาวุธ รำตามบทเจรจา และรำตามบทบาทเฉพาะทางผู้แสดงต้องร้องและเจรจาเอง  ทุกเรื่องมีผู้แสดงบทตลกสอดแทรกตามท้องเรื่อง การแต่งกาย ตัวเอกและตัวรอง แต่งกายยืนเครื่องพระและยืนเครื่องนางเป็นหลัก ตัวประกอบอื่นแต่งเรียบง่ายตามบทบาท ไม่เคร่งครัด      เรื่องจารีตการแต่งกายตามแบบละครหลวง ดนตรี และเพลงบรรเลงตามแบบแผนการแสดงละคร ได้แก่ เพลงหน้าพาทย์ เพลงบรรเลงรับร้องในการดำเนินเรื่อง เพลงที่ใช้ร้องในการดำเนินเรื่องเป็นเพลงไทยเดิม จังหวะช้าปานกลางและจังหวะเร็วเป็นหลัก บางครั้งเสริมเพลงลูกทุ่ง เพลงลูกกรุง เพลงลิเก เพื่อเน้นอารมณ์ในการแสดง


Abstact

The purpose of the research was to investigate the existence of Lakhon Chatri in the various regions of Thailand with the aim of promoting Lakhon Chatri as Thai and world intangible cultural heritage. In order to study an existing knowledge body of Lakhon Chatri, the data were collected from documents and research papers concerned as well as a field work study covering the following regions: the central to north central (10 provinces consisting of Phitsanulok, Nakhon Sawan, Uthai Thani, Singburi, Lopburi, Angthong, Phranakhon Si Ayutthaya, Bangkok, Nakhon Pathom, and Samut Songkram), the eastern (3 provinces consisting of Chacheongsao, Janthaburi,

and Trad), and the western regions (2 provinces consisting of Phetchaburi and Ratchaburi). Based on the data, there are 22 Lakhon Chatri bands which have been actively performing shows nowadays. They are situated in Phranakhon Si Ayutthaya (6 bands), Angthong (5 bands), Lopburi (1 band), Singburi (1 band), Bangkok (2 bands), Nakhon Pathom (1 band), Samut Songkram (1 band), Chacheongsao (1 band), Janthaburi (1 band), Trad (1 band), Phetchaburi (2 bands), and Ratchaburi (1 band).

         The findings revealed that Lakhon Chatri is still meaningful for some Thai people who believe in performing a Lakhon Chatri show for holy spirits to fulfill ones’ vows. Lakhon Chatri shows are performed in many styles, which can be combined with Lakhon Nok (performed by all males) or Lakhon Phanthang. The conventional plots are generally chosen from Thai traditional literatures, particularly the funny episodes. Rituals before performing shows are specifically emphasized. All the bands have 6 basic dancing postures: dancing along the plot, dancing along the tune, dancing along the thai classical music, dancing with weapons, dancing along the script, and dancing as specific roles. Performers have to sing and talk by themselves. Jokers have a major role in the shows. A leading role is in a fully decorated costume and make-up in accordance with the traditional royal drama while a supporting role is in ordinary clothes. Thai classical music is played along the performing show. The narrating songs are conventionally Thai classical songs with medium-slow and fast tempo; sometimes folk, modern, and Likay songs are used to intensify the moods of the performers. 

icon pdf th รายงานวิจัย : Download (26 MB)