พิมพ์

รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : การทอผ้าและลวดลายผ้า ของชาวผู้ไทยในประเทศไทย


เรื่อง   :   มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม: การทอผ้าและลวดลายผ้าของชาวผู้ไทยในประเทศไทย

Title  :   Intangible Cultural Heritage: Weaving and Textile Design of the Phuthai in Thailand

ผู้วิจัย  :   ผศ.ดร.สิทธิชัย สมานชาติและคณะ  

สถาบัน  :   มูลนิธิภูมิปัญญา สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรมและศิลปะเอเชีย (A-WECA)

ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๕


 
บทคัดย่อ

          มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่ต้องการมีส่วนร่วมของชุมชนในการขึ้นทะเบียนเพื่อการปกป้องคุ้มครองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม โครงการวิจัย มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม การทอผ้าและการออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทยในประเทศไทย มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการคือ ๑) เพื่อจะได้มีระบบองค์ความรู้ ความเข้าใจเรื่องภูมิปัญญาการทอผ้าและออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย/ภูไท ในขอบเขตประเทศไทย ๒) เพื่อให้กระบวนการรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับ ภูมิปัญญาการทอผ้าและออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย/ภูไท นี้ช่วยกระตุ้น “ชุมชน” ชาวผู้ไทย/ภูไทให้ตระหนักถึงความสำคัญของภูมิปัญญาการทอผ้า และให้เกิดจิตสำนึกที่จะมีการสร้างกิจกรรม“สงวนรักษา” ภูมิปัญญาการทอผ้าให้สืบทอดต่อไปในบริบทที่เหมาะสม ๓) เพื่อนำไปสู่การเสนอขอให้ ภูมิปัญญาการทอผ้าและออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย/ ภูไท ในขอบเขตประเทศไทย เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทยและของโลก

          ผลการวิจัยด้วยกระบวนการจัดเวทีชุมชนได้รวบรวมองค์ความรู้ ความเข้าใจเรื่องภูมิปัญญาการทอผ้าและออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย/ภูไทในประเทศไทย ซึ่งรวบรวมข้อมูลประเภทของผ้าทอแบบดั้งเดิม ๒๒ ชนิด ได้แก่ ๑) ผ้าแพรวา ๒) ผ้าแพรมน ๓) เสื้อแขบ (เสื้อเย็บมือ) ๔) ถงพาย (ย่าม) ๕) ผ้ากาบโก้ย/ผ้าสี่เหา (ผ้ากาบกล้วย/ผ้าสี่ตะกอ) ๖) ผ้าสุด (มุ้ง) ๗) หมอนขิด ๘) ผ้าตาหม่อง ๙) ผ้าตาโล้ ๑๐) ผ้าสีประโด ๑๑) ผ้าลายเม็ดขี้งา ๑๒) ซิ่นดำดาน ๑๓)ซิ่นทิว ๑๔) ซิ่นหมี่ไหม ๑๕) ซิ่นหมี่ฝ้าย๑๖) โสร่ง ๑๗) ผ้าจ่อง ๑๘)ผ้าห่อคัมภีร์ ๑๙)ผ้าตุ๊ม ๒๐) ผ้าท้องมุ่ย ๒๑) ผ้าโค้น ๒๒)ธุง เป็นต้นโดยได้รวบรวมองค์ความรู้ในรายละเอียดของขั้นตอนภูมิปัญญาการทอผ้า ๖ เทคนิคคือ ๑) เทคนิค “ขิด” ๒) เทคนิค “จก” ๓)เทคนิค “มัดหมี่” ๔) เทคนิค “ควบเส้น/เข็น” ๕)เทคนิค “ยกตะกอ” ๖)เทคนิค “แซ่ว/ปัก” และได้รวบรวมฐานข้อมูลลวดลายผ้า ซึ่งได้ข้อค้นพบว่าที่มาหรือแรงบันดาลใจของลวดลาย เกี่ยวข้องสัมพันธ์กับความเชื่อของบรรพบุรุษ ความศรัทธาในพระพุทธศาสนาและธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม รวมทั้งได้ผลสรุปจากการสังเคราะห์เอกลักษณ์ของผ้าทอมือของชาวผู้ไทย/ภูไท

          การจัดเวทีชุมชนทั้งการรวบรวมข้อมูลและการคืนข้อมูล ได้ช่วยกระตุ้น “ชุมชน” ชาวผู้ไทย/ภูไทให้ตระหนักถึงความสำคัญของภูมิปัญญาการทอผ้า และให้เกิดจิตสำนึกที่จะมีการสร้างกิจกรรม“สงวนรักษา” ภูมิปัญญาการทอผ้าให้สืบทอดต่อไปในบริบทที่เหมาะสม ได้ตามวัตถุประสงค์ ทั้งในส่วนองค์ความรู้ที่เป็น “คุณค่าและความหมาย” และ “กระบวนการผลิตทางวัฒนธรรม”ผลของการวิจัยได้นำไปสู่การเสนอขอให้ ภูมิปัญญาการทอผ้าและออกแบบลวดลายผ้าของชาวผู้ไทย/ ภูไท ในขอบเขตประเทศไทย เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย และทางกระทรวงวัฒนธรรมได้นำขึ้นทะเบียนประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๕ ประสบความสำเร็จตามวัตถุประสงค์การสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้าของชาวผู้ไทย ยังเป็นสิ่งแสดงการถ่ายทอดความรักระหว่างแม่สู่ลูกสาว ทักษะความสามารถของการทอผ้าก็เป็นสัญลักษณ์ของกุลสตรีที่ดีในสังคมชาวผู้ไทย และชาวผู้ไทยยังมีการทอผ้าเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา ซึ่งการมีส่วนร่วมของชุมชนเจ้าของวัฒนธรรมในการวิจัยครั้งนี้ จะมีบทบาทสำคัญในการสืบทอดและสงวนรักษา องค์ความรู้นี้ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในขอบเขตประเทศไทยและของโลกในกาลข้างหน้า

 

 

 

 

icon pdf thรายงานวิจัย : Download (32 Mb)