พิมพ์

ตำนานนางเลือดขาวในภาคใต้ของประเทศไทย เพื่อเสนอให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม


เรื่อง   :   ตำนานนางเลือดขาวในภาคใต้ของประเทศไทย เพื่อเสนอให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

ที่ปรึกษาโครงการวิจัย     :    รองศาสตราจารย์ไพบูลย์  ดวงจันทร์
                                              ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พรพันธุ์ เขมคุณาศัย
                                              นายชัยวุฒิ พิยะกูล
                                              อาจารย์ ดร.พิเชฐ แสงทอง
                                              อาจารย์เขมิกา หวังสุข
                                              นายสิต อภัยรัตน์
                                              นางสาวขวัญเรือน บุญกอบแก้ว
                                              นายวิทยา บุษบงค์
                                              นางสาวกานดารัตน์ วงศ์สุวรรณ
                                              นางสาวสุมาลี ทองดี
                                              นางสาวเสาวลักษณ์ จันทร์แจ่ม

ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๖ 



บทคัดย่อ

         การรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลตำนานนางเลือดขาวในภาคใต้ของประเทศไทย เพื่อเสนอให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม คณะผู้รวบรวมได้ดำเนินการเก็บข้อมูลภาคสนาม โดยวิธีการสัมภาษณ์ การสังเกต และการจัดประชุมเสวนาโดยชุมชนมีส่วนร่วม ผลการรวบรวมข้อมูลสรุปได้ดังนี้
         ตำนานนางเลือดขาวเป็นตำนานเรื่องเอกที่บอกเล่าถ่ายทอดสืบต่อกันมาช้านานในภาคใต้ของประเทศไทย มีประวัติศาสตร์ โบราณคดี โบราณสถาน โบราณวัตถุ ภูมินาม พิธีกรรม ความเชื่อต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวของตำนานที่มีความสัมพันธ์และมีบทบาทในวิถีชีวิตปรากฏอยู่ในปัจจุบัน และแพร่กระจายในอาณาเขตกว้างขวางถึง ๗ จังหวัด คือ จังหวัดชุมพร ภูเก็ต นครศรีธรรมราช ตรัง พัทลุง สงขลา และปัตตานี ซึ่งเป็นพื้นที่ในพิกัดทางภูมิศาสตร์ระหว่างเส้นแวงที่ ๑๑ องศา ๑ ลิปดา ๕๔.๗๙ ฟิลิปดาเหนือ ถึงเส้นแวงที่ ๖ องศา ๑๗ ลิปดา ๑๖.๖๘๗ ฟิลิปดาเหนือ เส้นรุ้งที่ ๙๘ องศา ๑๕ ลิปดา ๓๔.๐๓ ฟิลิปดาตะวันออก ถึงเส้นรุ้งที่ ๑๐๑ องศา ๔๓ ลิปดา ๕๐.๒๓๔ ฟิลิปดาตะวันออก รวมพื้นที่ประมาณ ๖๕,๑๕๐ ตารางกิโลเมตร

ตำนานนางเลือดขาวแบ่งได้ ๒ ประเภท คือ
         ๑. ตำนานประเภทลายลักษณ์ พบมีเพียงฉบับเดียว คือ ตำนานนางเลือดขาวฉบับวัดเขียน บางแก้ว อำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุง ซึ่งตัวตำนานเป็นกระดาษเพลาเขียนด้วยดินสอดำ ใช้อักษร ไทยย่อและอักษรขอมบึนทึก ระบุการบันทึกไว้ว่า “ศุภมัสดุ ๖๕๑ ศกระกา นักษัตรเอกศก” ตรงกับ พ.ศ. ๒๒๗๒ สมัยพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่หอพระสมุดวชิรญาณ หอสมุดแห่งชาติ กรุเทพมหานคร ตำนานฉบับนี้มีเนื้อหากล่าวถึงเมืองสทิงพาราณสีหรือเมืองสทิงพระ การกำเนิดเมืองพัทลุง การกำเนิดนางเลือดขาวที่มีเลือดเป็นสีขาวและกำเนิดเจ้าพระยากุมารที่ทั้งคู่ถือกำเนิดจากหน่อไม้ไผ่ ตายายได้เลี้ยงดูจนเป็นหนุ่มเป็นสาวแล้วตายายให้แต่งงานกัน กล่าวถึงบทบาทของนางเลือดขาวในการเดินทางไปสืบพระพุทธศาสนาถึงเกาะลังกา ได้ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา สร้างวัดวาอาราม พระพุทธรูป อุโบสถ วิหาร เจดีย์ และสาธารณประโยชน์อื่น ๆ มากมาย 

          ๒. ตำนานประเภทมุขปาฐะ พบแพร่กระจายทั่วไปในพื้นที่กว้างขวางนับตั้งแต่จังหวัด ชุมพร จดจังหวัดปัตตานีดังกล่าวแล้ว อันแสดงให้เห็นว่าจังหวัดเหล่านี้เป็นเมืองโบราณมาก่อน และมีการติดต่อสัมพันธ์กันทางด้านสังคมและวัฒนธรรมจึงทำให้ตำนานแพร่กระจายไป และมีการปรับเปลี่ยน เค้าโครงเรื่องให้สัมพันธ์กับสภาพสังคม วัฒนธรรม และสภาพแวดล้อมทางภูมิศาสตร์ของท้องถิ่นนั้น ๆ จึงทำให้ตำนานประเภทนี้มีเค้าโครงเรื่องทั้งที่เหมือนกัน คล้ายคลึงกัน และแตกต่างกัน ซึ่งพอจะจำแนกเค้าโครงเรื่องได้ ๕ สำนวน คือ ๑) ตำนานที่มีเค้าโครงเรื่องให้นางเลือดขาวเป็นภรรยาของเจ้าพระยากุมาร เจ้าเมืองพัทลุง ๒) ตำนานที่มีเค้าโครงเรื่องให้นางเลือดขาวเป็นนางสนมของพระเจ้าศรีธรรมโศกราช แห่งเมืองนครศรีธรรมราช ๓) ตำนานที่มีเค้าโครงเรื่องให้นางเลือดขาวเป็นนางสนมของเจ้าเมืองหนึ่ง แต่ไม่ระบุว่าเป็นเมืองใด ๔) ตำนานที่มีเค้าโครงเรื่องไม่ระบุว่านางเลือดขาวเป็นใคร แต่เป็นผู้สร้างเมือง ลับแล และ ๕) ตำนานที่มีเค้าโครงเรื่องไม่ให้ความสำคัญกับนางเลือดขาว กล่าวถึงแต่เพียงว่า นางเลือดขาวเป็นลูกคนสุดท้องในจำนวนพี่น้อง ๕ คน และไม่มีบทบาทใดที่สำคัญ
         อย่างไรก็ดี แม้ตำนานนางเลือดขาวทั้งประเภทลายลักษณ์และประเภทมุขปาฐะจะมีเค้าโครงเรื่องหรือมีอนุภาคที่แตกต่างกันออกไป แต่สิ่งที่เป็นสาระสำคัญเหมือนกันคือเลือดของนางเป็นสีขาวตรงกันทุกสำนวน ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของผู้มีบุญบารมีที่เลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนา เป็นผู้มีความบริสุทธิ์ ซื่อสัตย์สุจริต ประกอบกรรมดี เป็นแบบอย่างที่สังคมถือกันว่าดี จนเป็นที่เคารพบูชาของผู้คนทั่วไป และจากที่ตำนานเรื่องนี้มีการถ่ายทอดสืบต่อกันมาช้านาน แพร่กระจายในอาณาบริเวณกว้างขวาง มีความสัมพันธ์และมีบทบาทในวิถีชีวิตปรากฏอยู่ในปัจจุบัน จึงนับได้ว่าตำนานนางเลือดขาวเป็นมรดก ภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ

icon pdf th รายงานวิจัย : Download (2.41 MB)
icon pdf th ไฟล์ภาพประกอบ  : วัดถ้ำพระพุทธ จ.ตรัง
                                       วัดภูเขาทอง จ.ตรัง
                                       วัดพระนางสร้าง จ.ภูเก็ต
                                       วัดพระงาม อ.เมือง จ.ตรัง
                                       วัดพระเกิด  อ.ปากพะยูน
                                       วัดนาสร้าง  จ.ชุมพร
                                       วัดท้าวโคตร จ.นครศรีธรรมราช
                                       พระพุทธสิหิงค์  อ.นาโยง  จ.ตรัง