พิมพ์

ลิเกในประเทศไทย


เรื่อง   :   ลิเกในประเทศไทย

Title  :   (LIKAY IN THAILAND)

ผู้วิจัย     :     ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อนุกูล  โรจนสุขสมบูรณ์

ปีงบประมาณ     :     ๒๕๕๗ 
 


 
บทคัดย่อ

         งานวิจัย “ลิเกในประเทศไทย” วัตถุประสงค์เพื่อการศึกษาและเก็บรวบรวมข้อมูลการแสดง ลิเกในประเทศไทย และศึกษารวบรวมรายชื่อศิลปินลิเกในประเทศไทย โดยมีขอบเขตในการศึกษาพื้นที่ 10 จังหวัด ได้แก่ ชัยนาท สิงห์บุรี อ่างทอง พระนครศรีอยุธยา ลพบุรี สุพรรณบุรี กรุงเทพมหานคร นนทบุรี สมุทรปราการ และปทุมธานี เนื่องจากเป็นกลุ่มจังหวัดในภาคกลางที่มีการแสดงมากที่สุดในระดับหนึ่ง

          จากการศึกษาพบว่าลิเกมีพัฒนาการมาจากการสวดแขกตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แล้วปรับจากสวดแขกเป็นลิเกโดยนำรูปแบบ ละครร้องและเจรจามาผสมแสดงครั้งแรกที่วิกเจ้าพระยาเพชรปราณี เรียกว่า ลิเกทรงเครื่อง แต่งกายเลียนแบบขุนนางผู้ใหญ่ เครื่องประดับท าจากเงิน ต่อมาครูดอกดิน เสือสง่า ได้คิดเพลงรานิเกลิงขึ้นเป็นคนแรก เป็นการวางรากฐานลิเกไทย ผู้แสดงยังใช้ชายล้วน จนกระทั่งสมัยครูหอมหวล นาคศิริ ผู้เป็นศิษย์ได้คิดต่อเพลงรานิเกลิงให้ยาวขึ้นและร้องง่ายขึ้นกว่าเดิมจนเป็นแบบแผนมากระทั่งปัจจุบัน ยุคนั้นเริ่มใช้ชายจริงหญิงแท้ร่วมแสดงและเชิญครูจากหลวงมาสอนรำให้ลิเก พัฒนาต่อมาลิเกต้อง แข่งขันกับเพลงลูกทุ่งและวงดนตรีทำให้ลิเกมีการปรับตัวให้ทันสมัยเพิ่มเวทีให้ใหญ่ขึ้นเรียกว่า เวทีลอยฟ้า เครื่องเสียงให้ดังเท่า วงดนตรีลูกทุ่งกลายเป็นลิเกคอนเสิร์ต ลิเกมีการบันทึกการแสดงทางทีวีราวปี พ.ศ. 2500 และออกอากาศ ทางวิทยุ บันทึกวิดีโอ วีซีดี และออกอากาศทางเคเบิ้ลทีวีตามล าดับ จนกระทั่งเข้าสู่กระแสสังคมออนไลน์ เฟซบุ๊กทำให้การพัฒนาลิเกเกิดการตื่นตัวไม่ หยุดยั้ง แม้กระทั่งเครื่องแต่งกาย จากเดิมเป็นเพชร พัฒนาเป็นคริสตัล เกิดศิลปินดารานักแสดงลิเกและนักร้องเพลงลูกทุ่งอีกหลายท่านเป็นกระแสท าให้ มีผู้นิยมหรือแฟนคลับลิเกอย่างกว้างขวาง ศิลปินลิเกเด็กที่มีความน่ารักมากด้วยฝีมืออีกหลายคนเป็นกระแสให้มีผู้ชมลิเกกระจายตัว อย่างกว้างขวาง

        การรวบรวมรายชื่อศิลปินลิเกที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ของคณะกรรมการลิเกใน 10 จังหวัด โดยมีมติให้แบ่งศิลปินลิเกเป็น 2 กลุ่ม คือ ระดับครูและระดับดาราลิเกโดยใช้เกณฑ์อายุ และประสบการณ์ทางการแสดง รวมแล้วพบว่ามีศิลปินตามเกณฑ์ทั้งสิ้น 285 คน ระดับครู 163 คน ระดับดาราลิเก 122 คน

         มรดกภูมิปัญญาด้านการแสดงลิเกเป็นสมบัติของชาติมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องเพื่อให้ทันต่อเหตุการณ์ใน ปัจจุบันแต่ยังคนสืบทอดวิธีการแสดงองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่นนับเป็นองค์ความรู้ที่ทรงคุณค่าควรที่ได้รับการพิจารณาขึ้นเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมต่อไป



Abstract

         The objective of this research is to study and to gather information about Likayperformances in Thailand as well as to create a list of Likay artists in Thailand. The scope of the study is limited to ten provinces, includes Chai Nat, Singburi, Ang Thong, Ayudthaya, Lopburi, Suphanburi, Bangkok, Nonthaburi, Samudprakarn, and Prathumthani. These provinces are found to have the majority of the Likay performances available to a certain extent.

         This study revealed that Likay performance has been developed from Suad Khaek (Islamic chant) since the reign of King Rama V (1868-1910). In its development, Likay has been integrated with lyric drama and spoken drama and was first performed at Chao Praya Petch Pranee Theatre. This new form of Likay is called ‘Likae Song Kruang’, which refers to elaborated and silvery costumes as a mimic of high noblemen. Later, Kru Dokdin Suasanga invented Rajanikleung song that was regarded as a foundation of Thai Likay. At that time, only male actors performed both gender roles. During the period of his student, KruHomhuan Naksiri has extended Rajanikleung song to be longer and easier to sing. This lyric
pattern has been continuing up until the present performance. During that period, Likay male and female actors performed their own gender roles and invited teachers from the royal court to teach. Later, in competition with Look Thung (Thai folk music) and music
band, Likay has modernized itself by enlarging the size of the stage, which is called Wetee Loy Fah - sky-high stage). Moreover, Likae became ‘Likay Concert’ with acoustic amplifiers as loud as Look Thung band. In1957, Likae was first broadcast on television and later on radio as well as recorded on videotape, VCD, and cable television respectively. At present, Likay has been promoted through online media and facebook. Through such development, Likay has been seen to flourish through its improvement of costume such as a replacement of fake diamond made of white glass with crystal. There are a number of new Likay stars who also incorporate the role of Look Thung singers. This trend of popularity attracted
many fan clubs. Also, there are an increasing number of child performers who appeals to Likay admirers on a large scale.

          This research gathers information of Likay performers according to the classification set by provincial Likay committee in ten provinces of study. They categorized Likay into two groups specified by performers’ age and experience, which are the ‘Likay master’ and the ‘Likay star’. The study found 285 artists who are included in this classification set. There are 163 artists in the Likay masters group and 122 artists in the Likay star group.

icon pdf th รายงานวิจัย : Download (17 MB)