พิมพ์

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจากงานบุญเดือนสิบ : ประเพณีแห่จาดเดือนสิบ

 

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจากงานบุญเดือนสิบ : ประเพณีแห่จาดเดือนสิบ

 

จาด หมายถึง กระจาด (ภาคกลาง) เป็นสำรับที่พุทธศาสนิกชนชาวจังหวัดกระบี่จัดขึ้น เพื่อนำไปถวายในงานพิธีทางศาสนาและกิจกรรมสาธารณกุศล เช่น ในงานทำบุญเดือนสิบ โดยนอกจากจะมุ่งเน้นในเรื่องพิธีกรรมทางศาสนาอันเป็นการอุทิศส่วนกุศลให้กับบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว การแห่จาด ยังมุ่งเน้นถึงการสร้างความสามัคคีในหมู่คณะด้วย ปกติชาวบ้านจังหวัดกระบี่ หากจะทำกิจกรรมร่วมกันสักอย่างในหมู่บ้านหรือตำบลก็จะมีการขอแรงในการทำกิจกรรมดังกล่าวจากกลุ่มบุรุษ ส่วนกลุ่มสตรีนั้นก็จะมีการช่วยเหลือในกิจกรรมนั้น ๆ โดยทำอาหารมา ซึ่งอาหารที่นำมามักจะอยู่ในรูปของจาด คือ จะมีอาหารต่าง ๆ ครบชุด ทั้งข้าว กับข้าว น้ำดื่ม ขนมหวาน ซึ่งกล่าวได้ว่า การแห่จาดก็คือประเพณีอีกอย่างหนึ่งของชาวกระบี่


hj1

hjj2

 

การเตรียมอาหารที่ใช้ในการแห่จาดแต่ละชุดของชาวบ้าน จะต้องมีอาหารต่าง ๆ ครบถ้วนทั้งคาวหวาน ซึ่งประกอบด้วย ข้าวสวย กับข้าวประเภทต่าง ๆ น้ำดื่ม ขนมหวาน โดยเฉพาะขนมมักจะมีขนมที่ทำขึ้นในประเพณี ๕ อย่าง ได้แก่ ขนมพอง ขนมลา ขนมกงหรือขนมไข่ปลา ขนมเพซำหรือดีซำ และขนมบ้า

hj3 hj4

อุปกรณ์ที่ใช้ ประกอบด้วย ไม้ระกำ ไม้ไผ่ โดยนิยมตัดไม้ระกำเป็นท่อน ๆ บากต่อด้วยการเสียบด้วยไม้ไผ่ ต่อเป็นโครงสร้างเป็นสี่เหลี่ยมคล้ายกับการสร้างเจดีย์หรือบุษบก ตกแต่งด้วยกระดาษสีฉลุลายตกแต่งให้สวยงามเป็นรูปสี่เหลี่ยม มีที่สำหรับใส่ขนม

 

 

การแห่จาด จะเริ่มในช่วงวันแรม ๑๔ - ๑๕ ค่ำ เดือนสิบของทุกปี พุทธศาสนิกชนจะนำข้าวสาร เครื่องครัวต่าง ๆ และขนมดังกล่าวข้างต้น ซึ่งขนมเหล่านี้จะขาดไม่ได้ หากขาดจะมีความเชื่อว่า ตา ยายหรือบรรพบุรุษจะสาปแช่ง ในการแห่จาดจะเริ่มแห่จากบ้านเจ้าของจาด ผ่านสถานที่ต่าง ๆ ของหมู่บ้านไปยังวัด โดยใช้เครื่องดนตรีประโคม พร้อมกับการร้องรำทำเพลงในการแห่ ซึ่งเรียกว่า คุมจาด เมื่อไปถึงวัดจะแห่เวียนรอบโบสถ์หรือรอบโรงธรรม

 

ในปัจจุบัน การจัดทำจาดเริ่มลดน้อยลง มีผู้เชี่ยวชาญเรื่องการทำจาดแบบโบราณลดน้อยลง แต่ผู้เชี่ยวชาญเรื่องจาดที่มีอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งเป็นตระกูลจาดที่สืบทอดกันมา เช่น ตระกูลจาดโคกยาง มีนายบุญ ทองทิพย์ (อดีตกำนันตำบลโคกยาง) ราษฎรหมู่ 4 นายแผน ไชยบุญ นายพินิจ ไชยบุญ ราษฎรหมู่ 6 เป็นแกนนำ ตระกูลจาดกระบี่น้อย มีนายนิยม หาญชนะ อดีตกำนันตำบลกระบี่น้อย อำเภอเมืองกระบี่ เป็นแกนนำ ตระกูลจาดเขาพนม มีนายเกตุ เกิดศิริ เป็นแกนนำ ตระกูลจาดบ้านในช่อง ตำบลทับปริก อำเภอเมืองกระบี่ มีนายเฟื้อง คงสุข เป็นแกนนำ เป็นต้น โดยมีความพยายามจัดทำจาดและมีการเผยแพร่สู่อนุชนรุ่นหลังอย่างต่อเนื่อง มีการพัฒนารูปแบบของจาดออกมาหลายรูปแบบ เช่น จาดทรงบุษบกหรือพนมเสือ จาดทรงจอมแหหรือเจดีย์ จาดทรงเรือนไทย จาดทรงอื่น ๆ เป็นต้น แต่ยังคงไว้ซึ่งลายกระหนกดั้งเดิม เช่น ลายเครือแก้ว ลายบัว ลายกรวยเชิง ลายหน้าขบ ลายปากพาน ลายลูกฟัก ลายพวงระย้า ลายกลีบขนุน ลายกระจังตาอ้อย ลายรักร้อย ลายแข้งสิงห์ เป็นต้น

 

ประเพณีแห่จาดเดือนสิบ จึงเป็นประเพณีที่จัดขึ้นเกือบทุกพื้นที่ในจังหวัดกระบี่ แต่ที่นิยมจัดมากที่สุด คือ ตำบลโคกยาง อำเภอเหนือคลอง สำหรับในจังหวัดอื่น ๆ นั้น มีจัดกันอยู่บ้าง เช่น อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา อำเภอชัยบุรี จังหวัดสุราษฎร์ธานี อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช และอำเภอสิเกา จังหวัดตรัง ซึ่งสันนิษฐานว่าคงได้รับอิทธิพลไปจากจังหวัดกระบี่ เพราะในพื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่ชายแดนรอยต่อจังหวัดกระบี่ทั้งสิ้น

 

ประเพณีแห่จาดเดือนสิบ ได้รับการประกาศเป็นรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของจังหวัดกระบี่ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๐

 

 

 

เอกสารอ้างอิง

 

สุเทพ จันทระ. (๒๕๔๒). “แห่จาด : ประเพณี”. สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคใต้ พ.ศ. ๒๕๔๒ เล่ม ๑๘.

 

กรุงเทพ ฯ : มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.

 

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดกระบี่. (๒๕๖๐). แบบจัดทำรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 

(แบบ มภ. ๒). เอกสารอัดสำเนา.