Print

เพลงปรบไก่ (เพลงวง)

Items
เพลงปรบไก่ (เพลงวง)
Designated in
Undesignated
Region
Central
Overview

เพลงปรบไก่ (เพลงวง)
บ้านสระกระเทียม จังหวัดนครปฐม

                เพลงปรบไก่ บ้านสระกระเทียม เป็นเพลงร้องพื้นบ้านที่เป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของชาวบ้านตำบลสระกระเทียม อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “เพลงวง” คือ การตั้งวงด้วยการยกมือซ้ายขึ้นรำในคำแรกของการร้อง ลักษณะพิเศษของเพลงปรบไก่บ้านสระกระเทียม ที่แตกต่างจากถิ่นอื่น คือ นิยมเล่นเฉพาะผู้หญิงเป็นเพลงร้องส่งให้ปี่พาทย์รับมีเพลงและท่ารำที่เป็นแบบแผน
                ความเป็นมาของเพลงปรบไก่บ้านสระกระเทียมเริ่มตั้งแต่สมัยแม่คุณขลิบ ซึ่งเป็นทวดของแม่กุหลาบ เครืออยู่ ซึ่งเป็นชาวสระกระเทียมเล่นเพลงปรบไก่กันอยู่แล้ว จึงทำให้ทราบว่าชาวสระกระเทียมเล่นเพลงปรบไก่มานานกว่า ๑๐๐ ปี
                ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานยังพระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม โปรดให้มีการแสดงของศิลปินท้องถิ่นสลับกับโขนละครอยู่เสมอ และชาวสระกระเทียมจึงมีโอกาสเพลงปรบไก่ถวายทอดพระเนตรในครั้งนั้นด้วย โดยแสดงสลับกับละครพูดชาวสระกระเทียมที่ไปแสดงถวายในครั้งนั้นประกอบด้วยแม่หร่ำ แม่ปลี แม่ช่วง แม่ปิ่น แม่ขลิบ แม่เพลงในยุคต่อมาคือ แม่ปั่น ลุ่มจันทร์ และแม่สุ่ม โรจน์โพธิ์ แม่สุ่มเป็นแม่เพลงที่อพยพจากวัดหลวง ราชบุรี มาอยู่สระกระเทียมและได้เป็นผู้เสริมทักษะการรำเพลงปรบไก่ให้กับแม่ปั่นจนแม่ปั่นมีความชำนาญสามารถถ่ายทอดเพลงปรบไก่ได้
                การแสดงเพลงปรบไก่ของชาวสระกระเทียมยึดถือเนื้อร้องและท่ารำโบราณมาตลอด จนกระทั่งเข้าสู่สมัยที่จอมพล ป.พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ครูแรม สุกกล่ำ และครูสอน ใจงาม ได้ปรับปรุงเนื้อร้อง บางส่วนให้เหมาะกับความนิยมในสมัยนั้น นอกจากนี้แล้วครูทั้งสองท่านยังได้ร่วมมือกันฝึกหัดเพลงปรบไก่ให้กับนักเรียนโรงเรียนสระกระเทียมต่อมาอีกหลายรุ่น
                ศูนย์ครูแรมและครูสอนที่สืบทอดการเล่นเพลงปรบไก่กันต่อมา ได้แก่ กุหลาบ เครืออยู่ ขุนทองพิศ อรชร ลุงมุน ในยุคของพ่อเพลงแม่เพลงรุ่นนี้ เพลงปรบไก่สระกระเทียมได้รับความสนใจจากหน่วยงานราชการและสถาบันเอกชนหลายแห่ง แต่ในขณะเดียวกันความเจริญของสังคมเมืองที่กระจายเข้าสู่สังคมชนบทก็มีผลทำให้เพลงปรบไก่และเพลงพื้นบ้านอื่นๆ ได้รับความนิยมน้อยลง
                ในปีการศึกษา ๒๕๔๓ โรงเรียนสระกระเทียมวิทยาคม ได้จัดให้มีโครงการสืบสานวัฒนธรรมท้องถิ่นโดยได้เรียนเชิญแม่กุหลาบ เครืออยู่ ซึ่งเป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรม มาฝึกซ้อมให้แก่นักเรียนที่มีความสนใจ
เครื่องแต่งกาย
               
ผู้แสดงเพลงปรบไก่ยังคงถือธรรมเนียมการแต่งกายแบบโบราณ ทำให้การแต่งการมีลักษณะเฉพาะซึ่งประกอบด้วย
                ๑.ผ้านุ่งหญิง-ชาย นุ่งผ้าโจงกระเบนด้วยผ้าลาย
                ๒.เสื้อ หญิง-สวมแขนกระบอก ห่มสไบเฉียงสีต่างๆ ทับ ชาย-สวมเสื้อคอกลม มีผ้าขาวม้าคาดเอว
                ๓.เครื่องประดับ หญิง-สวมสร้อยคอ เข็มขัด ต่างหู กำไล ฯลฯ

วงดนตรี
                วงดนตรีประกอบการแสดงเพลงปรกไก่ คือ วงปี่พาทย์ นอกเหนือจากการตบมือให้จังหวะรับกับการรำโดยมีเครื่องดนตรีดังนี้
                ๑.ระนาดเอก
                ๒.ระนาดทุ้ม
                ๓.ฆ้องวงใหญ่
                ๔.ตะโพน
                ๕.ฉิ่ง      
                ๖.ฉาบ    
                ๗.กรับ
                (อาจเพิ่มปี่ใน ขลุ่ย ซอ ได้ตามความเหมาะสม)
บทร้องและเนื้อหาสาระ
                               
บทร้องและเนื้อหาสาระของเพลงปรบไก่ประกอบด้วย บทไหว้ครู บนเกริ่นของฝ่ายชาย บทประของฝ่ายหญิง บทร้องตามท้องเรื่องหากมีการจับเรื่อง และบทลาเมื่อจบการแสดง
ประวัติแม่เพลง
                แม่กุหลาบ เครืออยู่ เกิดที่บ้านสระกระเทียม เมื่อวันอังคาร เดือนเก้า ปีระกา พ.ศ.๒๔๖๓ แม่กุหลาบ เป็นบุตรของแม่เยื้อน ใจงาม และพ่อเร่ง ราหนู มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ๓ คน คือแม่กุหลาบ เครืออยู่ ครูเต๋อ ใจงาม และครูรื่น ใจงาม นอกจากนี้ยังมีพี่ชายร่วมมารดาเดียวกัน คือ นายหอม ใจงาม แม่กุหลาบ สมรสกับพ่อแม่ เครืออยู่ มีบุตรธิดารวม ๗ คน
                 แม่กุหลาบเข้ารับการศึกษาที่โรงเรียนวัดสระกระเทียม จนจบการศึกษาขั้นพื้นฐานในยุคนั้นคือชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ โดยศึกษาเพลงปรบไก่ไปพร้อมๆ กับการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยมีครูแรม สุกกล่ำ ครูโรงเรียนวัดสระกระเทียมเป็นผู้ฝึกสอนพร้อมกับนักเรียนร่วมชั้นในสมัยนั้นอีกหลายคน หลังจากนั้นได้ออกมาประกอบอาชีพทำนาและเป็นแม่เพลงพื้นบ้าน เพลงพื้นบ้านที่แม่กุหลาบศึกษามา ได้แก่ เพลงปรบไก่ เพลงฉ่อย เพลงพวงมาลัย เพลงเกี่ยวข้าว เพลงสงคำลำพวน เพลงพานฟาง เพลงเตะข้าว เพลงชักกระดาน เพลงหางเครื่อง และเพลงกล่อมเด็ก เป็นต้น
                 ส่วนการฝึกหัดนอกเวลาเรียน ท่านได้รับการครอบครูและฝึกหัดเพลงพื้นบ้านจากแม่คุณปั่น ลุ่มจันทร์ แม่คุณสุ่ม โรจน์โพธิ์ โดยมีเพื่อนรุ่นเดียวกนอีก ๓ คน คือ ครูผิน ครูสังวาล และครูเฮี๊ยะ
                หลังจากศึกษาเพลงพื้นบ้านจนชำนาญและสามารถออกแสดงตามงานต่างๆ ได้แล้ว แม่กุหลาบได้ฝึกเพลงชุดบาลี คือ เพลงเกี่ยวกับธรรมะสอนใจ จากครูมหาวงศ์ พ่อเพลงฉ่อย ชาวบ้านยาง ซึ่งเป็นผู้ที่ว่าเพลงชุดบาลีได้เก่งมาก
                  นับแต่เริ่มฝึกหัดเพลง เมื่ออายุ ๗-๘ ขวบ เป็นต้นมาแม่กุหลาบก็ได้ออกงานเล่นเพลงพื้นบ้านมาตลอดจนกระทั่งแต่งงานกับคุณพ่อแต้ม เมื่ออายุ ๑๘ ปี คุณพ่อแต้มจึงได้ขอให้เลิกเล่นเพลง นับแต่นั้นมาก็หยุดเล่น จนเมื่อคุณพ่อแต้มถึงแก่กรรม เมื่อ ๒๕๒๓ แม่กุหลาบจึงได้กลับมาเล่นเพลงอีกครั้ง โดยได้ร่วมเล่นกับศิลปินเพลงพื้นบ้านสระกระเทียมอีกหลายท่าน และได้ฝึกสอนเพลงปรบไก่ให้กับนักเรียนโรงเรียนสระกระเทียมจนถึงปัจจุบัน

ผลงาน
               
แม่กุหลาบมีผลงานตามลำดับดังนี้
                ๑.เป็นผู้มีผลงานการแสดงเพลงพื้นบ้านเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป ทั้งเพลงปรบไก่ เพลงฉ่อย เพลงพวงมาลัย ฯลฯ    ๒.แต่งเพลง ก.ไก่ โดยใช้ทำนองเพลงฉ่อยสำหรับกล่อมลูกชายที่ชื่อโชคลาภ ภายหลังเพลงนี้เป็นที่รู้จักแพร่หลาย       ๓.เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ด้านเพลงพื้นบ้านให้แก่บุคคลและสถาบันการศึกษาต่างๆ ตลอดจนเป็นกำลังสำคัญในการอนุรักษ์และส่งเสริมศิลปะเพลงพื้นบ้าน
                ๔.เป็นผู้ฝึกสอนการแสดงเพลงปรบไก่แก่นักเรียนโรงเรียนสระกระเทียมวิทยาคม

เก็บข้อมูล ณ ตำบลสระกระเทียม อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม เมื่อ พ.ศ.๒๕๔๘
โดย สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดนครปฐม

Domains/Categories
ไฟล์มัลติมีเดีย

  • Voting
    (0 votes)
  • Hits
    10547 views