Print

ปราสาทศพ สกุลช่างลำปาง

เรื่อง              : ปราสาทศพสกุลช่างลำปาง

Title             :  Prasard Sob by Lampang Artisan

ผู้วิจัย            : อาจารย์ ดร. ไชยวัฒน์ เผือกคง                       

           : อาจารย์กาญจนา เผือกคง                       

ปีงบประมาณ   : 2558 

บทคัดย่อ

           

         โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) รวบรวมและจัดเก็บองค์ความรู้และภูมิปัญญางานช่างฝีมือดั้งเดิมในการจัดทำปราสาทศพ สกุลช่างลำปาง และพิธีกรรมการจัดงานศพของชาวล้านนา 2) จัดเก็บวิธีการสืบทอดความรู้วิธีการจัดทำปราสาทศพ ช่างสกุลลำปาง จากรุ่น สู่รุ่น 3) สร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนในการอนุรักษ์ สงวนรักษา และสืบทอดการสร้างปราสาทศพของสกุลช่างลำปาง 4) เพื่อนำเสนอยูเนสโก้ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติเมื่อประเทศไทยเข้าเป็นภาคี Convention for the Safeguarding of the Intangible Culture Heritage ในอนาคต โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในโครงการนี้ประกอบด้วย การมีส่วนร่วมในการวางแผนการดำเนินงานร่วมกับชุมชน การสัมภาษณ์เชิงลึกเกี่ยวกับพิธีกรรมงานศพชาวบ้าน การเก็บรวบรวมข้อมูลการสร้างปราสาทศพ สกุลช่างลำปาง การมีส่วนร่วมในพิธีกรรมงานศพ การลากปราสาทศพและเผาศพ จัดเวทีการมีส่วนร่วมในการคืนข้อมูลแก่ชุมชน และเวทีการคืนความรู้สู่ชุมชนและการให้ความยินยอมให้นำองค์ความรู้และภูมิปัญญา การจัดทำปราสาทศพ สกุลช่างลำปาง เสนอ UNESCO

         ผลการดำเนินโครงการพบว่า ปราสาทศพเป็นสิ่งสำคัญที่อยู่คู่กับพิธีกรรมงานศพของคนในภาคเหนือมาตั้งแต่สมัยล้านนา มีการสั่งจองปราสาทศพจากโฮงผาสาทเมื่อมีผู้เสียชีวิต โดยความเชื่อที่ว่าศพของผู้ตายต้องได้อยู่ในปราสาทศพอย่างน้อย 1 คืน ก่อนวันเผา การใส่ศพในปราสาทศพเป็นการแสดงออกถึงความกตัญญู รู้คุณของบุตรหลาน หรือญาติมิตร และเป็นการให้เกียรติผู้ตายในวาระสุดท้ายของชีวิต ซึ่งคนในภาคเหนือมีความเชื่อในเรื่องชีวิตหลังความตาย การเผาปราสาทศพไปพร้อมกับศพผู้ตายจะทำให้ผู้ตายมีที่อยู่ที่สวยงามดุจปราสาทราชวังเมื่อพ้นจากโลกนี้ไป โดยมีการเผาปราสาทศพไปพร้อมกับโลงศพของผู้ตาย แสดงให้เห็นถึงหลักคำสอนทางศาสนาตามกฎไตรลักษณ์ ที่ว่าด้วย “อนิจจัง ทุกข์ขัง อนัตตา”

         ในจังหวัดลำปางมีสล่าสร้างปราสาทศพกระจายตามอำเภอต่างๆ ตามความเชื่อโบราณพบว่า โฮงผาสาทต้องอยู่ห่างจากหมู่บ้านและสล่าผู้สร้างปราสาทศพต้องผ่านการบวชเรียนมาก่อนเนื่องจากเป็นอาชีพที่เกี่ยวข้องกับความตาย ปราสาทศพ สกุลช่างลำปางมี 3 ประเภท ได้แก่ ปราสาทศพแบบกระโจม ปราสาทศพหลังก๋าย และปราสาทศพทรงหลังคาจั่วหรือหลังคาจัตุรมุข ส่วนประกอบหลักสำคัญของปราสาทศพ ได้แก่ ฐาน เสา หลังคา และยอดของปราสาทศพ วัสดุสำคัญในการสร้างปราสาทศพ ได้แก่ ไม้เนื้ออ่อนและกระดาษแบบต่างๆ

         มีการสืบทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาการสร้างปราสาทศพในครอบครัวจากพ่อสู่ลูก ญาติ และผู้ที่มาร่วมสร้างปราสาทศพ และผลจากการจัดเวทีการมีส่วนร่วมทำให้สล่าผู้สร้างปราสาทศพและผู้ที่เกี่ยวข้องตระหนักในการอนุรักษ์ สงวนรักษา และสืบทอดการสร้างปราสาทศพของสกุลช่างลำปางให้คงอยู่ต่อไป


ABSTARCT

             This project is intended to 1). collect the body of knowledge and wisdom of the traditional Lampang artisan (Lampang skilled workers) about creation of Prasard-Sop and funeral ritual the death body of the Lanna people 2) collect the method of inheritance knowledge about creation of Prasard-Sop by Lampang artisan from generation to generation 3) create the communities participation in safeguarding and inheritance of creation of Prasard-Sop by Lampang artisan 4).provide to the UNESCO as a wisdom cultural heritage when Thailand become a party to the Convention for the Safeguarding of the intangible Culture Heritage in the future. This program consist of participation in planning and actions with the communities, in-depth interviews about the funeral ritual, collection of information about the creation of Prasard –Sop of Lampang artisan, participation in the funeral ritual and dragging Prasard-Sop to the cremation ground, focus group and participation in order to restore the data to the communities, consent the body of knowledge and cultural wisdom of creation of Prasard-Sop by Lampang artisan to the UNESCO.

              The results of this project found that Prasard-Sop is important for funeral ritual of people in the north since Lanna period. They order Prasard-Sop from skilled workers when people pass away. Because they belief that the dead body must be located in Prasard-Sop at least 1 night before the cremation. To put the body inside Prasard-Sop is to show the gratitude of children or relatives and friends and to honor to the death persons. People in the North believe in life after the death, therefore, cremation of death body with Prasard-Sop benefit them to have a beautiful house like a castle in the next world. It is, therefore, they cremate Prasard-Sop with the coffin and the dead body. Moreover, it is reveal to the principles of Buddhist teaching about the impermanence, suffering and selflessness.

             In Lampang province there are many skill workers who create Prasard-Sop circulated in many districts, and people believe that the place where skill workers create Prasard-Sop must be located away from the villages, and those skill workers must have been ordained before because this career is associated with the death. There are three types of Prasard-Sop of traditional Lampang artisans such as Kra-Jom, Lang Kai, and Prasard-Sop that was made the roof level or roof tetrahedron. The main components of Prasard-Sop are the bases, pillars, roof and peak of Prasard-Sop, the important materials are the light woods and various kind of papers.

              The body of knowledge and wisdom of creation of Prasard-Sop are inherited among families, relatives and other persons who participate in creation of Prasard-Sop. The results of focus group and participation of Lampang artisan of Prasard-Sop and the stake holders are realized in conservation and reserve of inheritance of creation of Prasard-Sop by traditional Lampang artisan.



icon pdf thdownload