Print

พิธีไหว้ครูนาฏศิลป์ไทยและดนตรีไทย

เรื่อง              : พิธีไหว้ครูนาฏศิลป์ไทยและดนตรีไทย

Title             :  Worship to Teacher Ceremony : Thai Classical Dances and Thai Music 

ผู้วิจัย            : นายพะนอม แก้วกำเนิด                       

           : นางอรพินท์ แก้วกำเนิด                       

ปีงบประมาณ   : 2557 

บทคัดย่อ

           

          พิธีไหว้ครู หมายถึง พิธีการที่เป็นกิจกรรม มีรูปแบบ ระเบียบแบบแผน วิธีการที่บุคคลหรือ กลุ่มบุคคลผู้เป็นศิษย์หรือผู้ที่จะมอบตัวเข้าเป็นศิษย์ กระทำเพื่อแสดงความเคารพ บูชา ระลึกถึง พระคุณของครูอาจารย์ของตน ในโอกาสแรกของรอบปีการศึกษาหรือในโอกาสแรกของการสมัครฝาก ตัวเป็นศิษย์

 

              ตั้งแต่โบราณกาลมา คนไทยเคารพบูชาครูอาจารย์ของตนในระดับสูง ในฐานะผู้มีอุปการคุณ ประสิทธิ์ประสาทความรู้ ฝึกทักษะความสามารถในวิทยาการและฝึกอบรมให้มีคุณธรรมจริยธรรม สร้างชีวิตที่มีคุณค่า สามารถดำเนินชีวิตและงานอาชีพให้เกิดความสุขความเจริญก้าวหน้า เป็นพลัง สำคัญในการมีส่วนร่วมพัฒนาชุมชนชาติบ้านเมือง ศิษย์จึงต้องแสดงออกให้เห็นถึงความกตัญญูกตเวที ความเคารพ สักการะด้วยการกระทำพิธีไหว้ครูในบรรยากาศ รูปแบบ วิธีการที่มีความหมายลึกซึ้ง เปี่ยมด้วยความเคารพรัก ความซาบซึ้ง ความศักดิ์สิทธิ์และความเป็นมงคล นับตั้งแต่ในโอกาสแรกที่ มอบตัวเป็นศิษย์และทุกรอบเริ่มปีการศึกษา ศิษย์ทั้งหลาย ตั้งแต่โบราณกาลมาแล้ว ได้ช่วยกันกำหนด รูปแบบ วิธีการในการไหว้ครูขึ้นเป็นพิธีการ ศิษย์รุ่นต่อ ๆ มาได้ตระหนัก ศรัทธา ปฏิบัติตามสืบทอด ต่อเนื่องกันมาจนเป็นขนบธรรมเนียมประเพณีหรือวัฒนธรรมที่ดีงามของคนไทยตราบเท่าทุกวัน

 

               พิธีไหว้ครูดนตรีไทยและนาฏศิลป์ไทย สืบเนื่องสอดสัมพันธ์มากับการแสดงโขน ตั้งแต่สมัย กรุงศรีอยุธยาตอนต้น นาฏศิลป์และดนตรีไทยเป็นองค์ประกอบบูรณาการมาด้วยกัน การแสดง นาฏศิลป์ต้องมีดนตรีประกอบ เมื่อมีการไหว้ครูนาฏศิลป์ ก็ตามมาด้วยการไหว้ครูดนตรีไทย พิธีการ ไหว้ครูนาฏศิลป์และพิธีการไหว้ครูดนตรีไทย จึงมีความละม้ายคล้ายคลึงกันเป็นส่วนใหญ่ทั้งหลักการ กิจกรรม พฤติกรรม ขั้นตอน วิธีการ อุปกรณ์เครื่องมือเครื่องใช้

 

              ครู ในความหมายของบุคลากรในวงการนาฏศิลป์ไทยและดนตรีไทย หมายรวมถึงเทพเจ้า ทั้งหลายที่มีประวัติความเป็นมาในความเป็นครูผู้ประดิษฐ์ท่าร า การแสดงดนตรี สร้างเครื่องดนตรี สอน ฝึกการรำ การเล่นดนตรีให้กับมวลมนุษย์ตามความเชื่อจากศาสนาพราหมณ์รวมทั้งครูมนุษย์ผู้ ล่วงลับไปแล้วด้วย การไหว้ครูนาฏศิลป์และดนตรีไทยจึงแสดงออกถึงการให้ความเคารพสักการะครู เทพเจ้าและครูผู้ล่วงลับไปแล้วด้วยพิธีการเป็นขั้นตอน เริ่มด้วยการจัดปริมณฑลพิธีที่ประกอบด้วย โต๊ะ หมู่บูชาพระรัตนตรัย แท่นประดิษฐานศีรษะโขนครูเทพเจ้า กลุ่มมหาเทพ กลุ่มดุริยเทพ กลุ่มเทพเจ้า อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องและพระฤษี รวมทั้งรูปถ่ายครูมนุษย์ผู้ล่วงลับไปแล้ว มีเครื่องสังเวย สุก ดิบ เครื่อง กระยาบวช เครื่องบูชาที่ใช้ในพิธี วงดนตรีปี่พาทย์ แท่นที่นั่งของครูผู้ประกอบพิธีพร้อมอุปกรณ์ เครื่องใช้และบริเวณที่นั่งของศิษย์และผู้ร่วมงาน พิธีการเริ่มจาก ประธานในพิธีบูชาพระรัตนตรัยทาง ศาสนาพุทธ จากนั้นเป็นพิธีบวงสรวงบูชาครูทางศาสนาพราหมณ์ ครูผู้ประกอบพิธีจุดเทียนชัย เทียน ทอง เทียนเงินบูชาครู บริกรรมคาถา อัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิคุ้มครองป้องกันภัย บูชาพระรัตนตรัย ชุมนุม เทวดา ท าน ้ามนต์ อัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์เข้ารักษาตัว อัญเชิญครูเทพเจ้าต่าง ๆ ซึ่งถือว่าเป็นครูใน ระดับสูงในวงการนาฏศิลป์และดนตรีไทยมาร่วมในพิธี สรงน ้าเทวรูป พรมน ้ามนต์ เจิมเทวรูป ถวายเครื่องสังเวย ลาเครื่องสังเวย ขอพรจากครู อัญเชิญครูเทพเจ้ากลับสู่ที่สถิต ตัดแบ่งเครื่องสังเวยให้ บริวารของครูเทพเจ้า มีการครอบ พรมน ้ามนต์ การเจิม มอบใบไม้ทัดหู ครูจับมือศิษย์ต่อเพลง ครูจับ มือศิษย์ต่อท่าร า ให้กับศิษย์เพื่อให้ศิษย์ได้เรียนในบทเรียนที่สูงขึ้น มีการรับมอบกรรมสิทธิ์เพื่อให้ศิษย์ ได้เป็นผู้ประกอบพิธีไหว้ครูสืบต่อไป การร าถวายมือ ( ทางนาฏศิลป์ ) การอัญเชิญส่งครูกลับสู่ที่สถิต โปรยข้าวตอกดอกไม้ พรมน้ำมนต์ การแผ่บุญกุศลให้บิดามารดา ครูอาจารย์ การรำส่งครูและการ แสดงความยินดีที่งานพิธีได้สำเร็จลุล่วงมาด้วยดีเป็นการจบพิธี แต่ละช่วงของกิจกรรมดังกล่าว มีการ บรรเลงเพลงหน้าพาทย์เป็นระยะ รูปแบบ วิธีการ เครื่องบูชาครู อุปกรณ์เครื่องมือเครื่องใช้และ กิจกรรมในพิธีไหว้ครู ล้วนมีความหมายที่ลึกซึ้ง ก่อให้เกิดอัตลักษณ์ของแต่ละพิธีการอย่างเด่นชัด เป็น กิจกรรมที่แฝงและบูรณาการไว้ด้วยภูมิธรรมภูมิปัญญาและคุณค่าอย่างชาญฉลาดของบรรพบุรุษไทย นำคุณธรรมจริยธรรมที่ประกอบด้วยความรัก ความอ่อนน้อม ความกตัญญูกตเวที ความมุ่งหวังใน ความเจริญก้าวหน้าในวิทยาการมาแสดงออกเป็นรูปธรรม เสริมสร้างขวัญกำลังใจ ความศรัทธา ความ ศักดิ์สิทธิ์ ความเป็นมงคลให้กับผู้ร่วมพิธีเข้าถึงจิตวิญญาณ นับเป็นคุณค่าอย่างยิ่งที่จัดให้มีการรวบรวม บันทึกไว้ให้ปรากฏเป็นหลักฐาน สร้างความมั่นคงและส่งเสริมให้มีการประพฤติปฏิบัติ อนุรักษ์คุณงาม ความดีของพิธีไหว้ครูนาฏศิลป์ไทยและดนตรีไทยนี้ไว้ให้สถาพรเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของ ชาติไทยและของโลกสืบต่อไป


ABSTARCT

               The rite of paying homage to teachers is a ceremony which contains the characteristic format, pattern and activities of individual or group of individuals as learners or would-be learners. It is designed for the students to express respect for their teachers, revere them and reflect on their kindness. The ceremony is held at the first opportunity in each academic year or at the first opportunity after the students pledging themselves as new learners.

              From ancient times, the Thai always hold their teachers as their benefactors in high esteem. The benefactors pass on knowledge, wisdom and skills to their students as their beneficiaries. The teachers imbue their students with moral sense and moral values, help them create meaningful life values, also make them capable of leading lives and developing careers in the future as an ongoing process. The students eventually emerge as an important social section actively participating in society development.

             The students learn to express their gratitude and their respect for their teachers in the rite of paying homage to teachers. The atmosphere, the format and the activities of the rite all convey the senses of reverence, the appreciation of deep respect, the feeling of solemnity and sacredness. The learning of these behaviors will begin from the first day of becoming the students and the starting of new academic year. Early students from time immemorial had set up the pattern of the rite, and the students of succeeding periods, being aware of the belief of the past have used and modified the rite activities until the rite becomes the good customs and culture of the present time.

               In the vocabulary of Thai music and Thai classical dances, the word teachers also apply to Hindu deities. In the Hindu’s belief and the belief of human masters of classical arts in the past, the deities are credited with the history of creating dancing movements, inventing classical music instruments and teaching classical music and dance to man.


               The ceremony of worship to teachers of Thai music and Thai classical dances is an expression of reverence to divine teachers and departed human master teachers in step-by-step and elaborate manner. To prepare for the ceremony, setting up the rite location is first in order. A set of tables arranged in tiers is the place for worshiping the Buddhist Triple Gems. There are altars for the Khon head masks of supreme teacher deities, a group of other great deities, a group of music deities, a group of related deities and the rishi or hermits including the pictures of dead master teachers. Sacrifice, food offering for deities and human souls and worshiping equipment to be used in the ceremony are in place. There is Pi Part band or Thai classical music band ensemble, seat for the master of ceremony with ceremony equipment, seats for the students and places for participants. The rite begins with the ceremony to worship the Buddhist Triple Gems then comes the Brahmin ceremony to worship and to present offering to Brahmin teachers. The master teacher lights the main candles; tian chai, tian tong and tian ngern and then recites mantra or Pali majic spell. Holy beings are asked for protection against all harms, the Buddhist Triple Gems are worshipped, deities are begged to assemble and make lustral water with the power of healing. Deities considered to be the highest teachers of classical dance and music are invited to join in the ceremony. The special songs of particular teacher deities are played by the Pin Paat band, all of these songs signify the arrival of each teacher deities to the rite location. Master teacher pours water, splashs the lustral water and gives anointment to the small divine idols in the gilded bowl. Then the master teacher gives the offering, takes leave of the offering, asks blessing from the teachers before inviting deities to return to their abodes. Some students proceed to slice the offering into smaller pieces and distribute them to servants of teacher deities. Next come initiation ritual, krob; the master teacher, wearing hermit head mask: supposed being hermit, comes in, sits on the chair. Students offer the worship bowls to the hermit-to-be teacher. The hermit-to-be teacher puts the head mask of teacher hermit over the students’ heads, splashing lustral water, anointing the students and tucking the leaves with grass and flower over the ear of the students. The master teacher holds a student’s hand and guides her or him in playing music instrument or dancing as a way of teaching her or him on starting to learn or more advanced learning. There is the transfer of right to the student who will become the next master teacher. Last ritual activities are Honoring dance, the hermit-to-be teacher returns to his dwellings, the master teacher comes back to perform splaying of puffed rice and flowers, the splashing of lustral water, dedication of merits to parents and teachers, all of the students join together dance farewelling to the teachers and expressing delight for the good finishing of the rite, end the ceremony. During the various intervals of the rite, Pi Paat band plays a Na Paat tune to provide the background music.

              The format, procedure, teacher offering items and equipment used in the ceremony carry deep and subtle meanings form the identities of the ceremony. The activities are embedded with knowledge, wisdom and wise values of the Thai ancestors. The ceremony brings out morality and moral values consisting of affection, modesty, gratitude and aspiration in academic progress in concrete form. It reinforces spirit, belief, sacredness and austerity in the souls of participants. The ceremony is worthy of being recorded and used to promote and strengthen the good practice so that the ceremony of worship to teachers of Thai classical dance and Thai music will survive the time and persist as Intellectual and Cultural Heritage of Thailand and the world.



icon pdf thdownload