Print

“ประเพณีและเทศกาลสำคัญ” เนื่องในวันมาฆบูชา : เทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน

“ประเพณีและเทศกาลสำคัญ” เนื่องในวันมาฆบูชา : เทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน

เมืองศรีมโหสถ เป็นเมืองโบราณขนาดใหญ่ ตั้งอยู่ในเขต ๓ หมู่บ้าน คือ บ้านสระมะเขือ บ้านโคกวัด และบ้านหนองสะแก ตำบลโคกปีบ อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี ขนาดของเมืองกว้าง ๗๐๐ เมตร ยาว ๑,๕๕๐ เมตร มีเนื้อที่ ๗๔๒ ไร่ ๒ งาน ๒๕ ตารางวา จากการศึกษาทางประวัติศาสตร์พบว่า อำเภอศรีมโหสถในปัจจุบัน เป็นแหล่งอารยธรรมโบราณที่มีอายุกว่า ๒,๐๐๐ ปี ซึ่งเดิมเป็นเมืองโบราณที่มีชื่อว่า เมืองมโหสถบ้าง เมืองอวัธยปุระบ้าง หรือเมืองสังโวกบ้าง แผนผังของเมืองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าค่อนข้างรี ขอบมุมทั้ง ๔ โค้งมน ลักษณะของเมืองมีคันดินและคูน้ำล้อมรอบ ภายในตัวเมืองมีโบราณสถานและโบราณวัตถุ เช่น เทวาลัยพระนารายณ์ เทวรูปพระวิษณุ เทวรูปพระนารายณ์ เทวรูปพระคเณศ ตรีศูล ศิวลึงค์ ซึ่งทำจากหินทรายขนาดใหญ่ทั้งหมด นอกจากนั้นยังมีเนินดิน สระน้ำ บ่อน้ำกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป
ส่วนนอกตัวเมืองศรีมโหสถ พบหลักฐานและร่องรอยของศาสนาสถานที่แสดงถึงความเจริญรุ่งเรืองมาแต่อดีตและร่องรอยการอาศัยของชุมชนขนาดใหญ่อยู่โดยทั่วไป และปรากฎหลักฐานว่าประชาชนที่อาศัยอยู่ภายนอกเมืองมีความเกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา ทั้งลัทธิเถรวาทและลัทธิมหายาน

เมื่อกรมศิลปากรได้มีการขุดค้นทางโบราณคดี เมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๙ ได้มีขุดแต่ง กลุ่มโบราณสถานสระมรกต ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ หมู่ ๑ ตำบลโคกไทย อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี ได้ขุดพบรอยพระพุทธบาทคู่ สลักอยู่บนพื้นศิลาแลง ลักษณะของพระบาททั้งคู่ทำเป็นรอยเท้ามนุษย์ตามธรรมชาติ มีปลายนิ้วเท้าเรียงไม่เสมอกันและที่ฝ่าพระบาททั้งสองข้างสลักรูปธรรมจักรนูน ระหว่างรอยพระบาท
มีการกากบาทสลักเป็นร่องลึกและมีหลุมอยู่ตรงกลาง สันนิษฐานว่ามีไว้เพื่อปักฉัตรหรือร่ม รอยพระพุทธบาทคู่ที่ค้นพบนี้คาดว่าจะสร้างขึ้นในสมัยทวารวดีถึงสมัยลพบุรี ราวพุทธศตวรรษที่ ๑๑-๑๖ ซึ่งนับเป็น
รอยพระพุทธบาทที่ใหญ่และเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย “รอยพระพุทธบาทคู่” สลักลึกลงไปในพื้นศิลาแลงธรรมชาติ วัดขนาดความกว้างของพระบาททั้งสองข้างรวม ๓.๑๐ เมตร พระบาทข้างซ้ายยาว ๓.๕๐ เมตร พระบาทข้างขวายาว ๓.๓๐ เมตร กำหนดอายุราว พ.ศ. ๑๔๘๔ ปัจจุบันรอยพระบาทคู่ตั้งอยู่ในกลุ่มโบราณสถานสระมรกต วัดสระมรกต หมู่ ๑ ตำบลโคกไทย อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี

makabucha (13) makabucha (12)

 

จากการขุดค้นพบทางโบราณคดีดังกล่าว จึงเป็นมูลเหตุให้จังหวัดปราจีนบุรีได้เริ่มจัดงานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีนเป็นครั้งแรก เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๐ ในช่วงนั้น นายจำเนียร ชวนะพงศ์ เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี และมีนายประมวล รุจนเสรี เป็นรองผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งได้เห็นความสำคัญของสถานที่แห่งนี้ จึงได้ดำริให้มีการจัดงานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีนขึ้น เพื่อเป็นพุทธบูชา ซึ่งทางจังหวัดปราจีนบุรีและประชาชนจังหวัดปราจีนบุรี เห็นพ้องต้องกันว่าจะส่งเสริมดำเนินการประเพณีวัฒนธรรมด้านพระพุทธศาสนา และส่งเสริมการปฏิบัติธรรมเพื่อถวายเป็นพุทธบูชาแด่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยให้มีการจัดงานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน ตรงกับวันมาฆบูชาของทุกปี ณ สถานที่แห่งนี้เป็นประจำทุก ๆ ปี โดยใช้ชื่อว่า “งานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน” การจัดงานเทศกาลนี้ ถือเป็นความร่วมมือของ
ทุกภาคส่วนในจังหวัดปราจีนบุรี ประกอบด้วย จังหวัดปราจีนบุรี คณะสงฆ์จังหวัดปราจีนบุรี องค์การบริหารส่วนจังหวัดปราจีนบุรี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดปราจีนบุรีทุกแห่ง ตลอดจนพี่น้องประชาชน
ชาวจังหวัดปราจีนบุรีได้ร่วมกันจัดขึ้น มีวัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์และสืบสานประเพณีวัฒนธรรมอันดีงามเนื่องในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา และเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวจังหวัดปราจีนบุรีด้วย

 

ในการจัดงานครั้งแรก ๆ กิจกรรมที่จัดจะมีการปฏิบัติธรรมของพุทธศาสนิกชน การเวียนเทียนรอบรอยพระพุทธบาท การออกร้านจำหน่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ การเดินธุดงค์ของพระภิกษุสงฆ์ สามเณร อุบาสก อุบาสิกาและฆราวาส จากอำเภอนาดี จากอำเภอบ้านสร้าง จากวัดป่ามะไฟ อำเภอเมือง อุปมาดั่งพระภิกษุมาร่วมชุมนุม เพื่อฟังธรรมของพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย นอกจากนี้ยังมีการประกวดขบวนประทีปต่าง ๆ ของแต่ละอำเภอและแต่ละหน่วยงานเป็นที่ตื่นตาตื่นใจอย่างยิ่ง สำหรับการจัดงาน เทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีนในแต่ละครั้งนั้น จะจัดไม่เท่ากัน แต่จะอยู่ในคาบช่วงเกี่ยวกับวันมาฆบูชา
เพราะองค์ประกอบที่สำคัญที่สุดของงาน คือ การเวียนเทียนรอบรอยพระพุทธบาทคู่ เวลาในการเวียนเทียนนั้นจะพิจารณาตามความเหมาะสมของคณะกรรมการจัดงาน ซึ่งได้มีการพัฒนาการมาอย่างต่อเนื่อง
จนถึงปัจจุบันนี้ องค์ประกอบของงานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน ประกอบด้วย ๑) การปฏิบัติธรรมของพุทธศาสนิกชน ๒) พระเดินธุดงค์จากอารามอื่นผ่านอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดมายังวัดสระมรกต โดยมีการส่งต่อธรรมจักรสัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา ๓) การออกร้านตลาดย้อนยุค๔) จำหน่ายผลิตภัณฑ์โอทอป สินค้าต่าง ๆ และผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน ๕) นิทรรศการทางพระพุทธศาสนา ๖) การจัดงานแสดงแสง สี เสียง

๗) กิจกรรมพาแลง (การรับประทานอาหารเย็น) ๘) เวียนเทียนรอบรอยพระพุทธบาทและการเทศนาโอวาทปาฏิโมกข์ ๙) ขบวนรถเที่ยวชมเมืองโบราณในเขตอำเภอศรีมโหสถ เป็นต้น

makabucha (14) makabucha (1)

 

จังหวัดปราจีนบุรี โดยผู้ว่าราชการจังหวัดทุกท่านที่มาดำรงตำแหน่งได้ให้ความสำคัญกับงานเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีนอย่างยิ่ง เพราะมีการเตรียมงานอย่างต่อเนื่องในทุก ๆ ปี ซึ่งจะมีภาคส่วนต่าง ๆ เข้ามาร่วมบริหารจัดการ เช่น การสนับสนุนงบประมาณและแรงงาน เพราะงานเทศกาลนี้มีหลายวัน ดังนั้น ชุมชนที่เป็นเจ้าของพื้นที่จึงต้องร่วมด้วยช่วยกันอย่างเต็มที่ ในส่วนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นนั้น องค์การบริหารส่วนตำบลโคกไทย เจ้าของพื้นที่ต้องรับภาระหนักในเรื่องการอำนวยความสะดวก การจัดเก็บการบริการในเรื่องของอาหารการกิน มีการตั้งโรงทานขนาดใหญ่เพื่อถวายอาหารแด่พระสงฆ์ อาหารสำหรับนักเรียนและผู้มาปฏิบัติธรรม อาหารสำหรับผู้มาเที่ยวชมงาน เป็นต้น ดังนั้น ชุมชนจึงเป็นผู้มีบทบาทอันสำคัญยิ่งในการที่จะทำให้การดำเนินงานสำเร็จลุล่วงไปด้วยความเรียบร้อย เพราะถือกันว่างานเทศกาลนี้จะเป็นการจุดประกายให้คนรุ่นหลังได้มีการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมดังกล่าวด้วยความหวงแหนและภาคภูมิใจร่วมกันธำรงรักษาไว้สืบไป

เทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน ได้รับการประกาศเป็นรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม
ของจังหวัดปราจีนบุรี ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๐

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดปราจีนบุรี. (๒๕๖๐). แบบจัดทำรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

(แบบ มภ. ๒). เอกสารอัดสำเนา.