Print

ขนบธรรมเนียมประเพณีที่เกี่ยวกับ “ความรักความสัมพันธ์” : การผูกเกลอ

ขนบธรรมเนียมประเพณีที่เกี่ยวกับ “ความรักความสัมพันธ์” : การผูกเกลอ

ชาวภาคใต้มีวัฒนธรรมการผูกพันต่อกัน หรือการมัดใจผูกมิตรให้แนบแน่นเป็นพิเศษเสมอด้วยญาติใกล้ชิด ด้วยการ “เป็นเกลอ” หรือผูกเกลอกัน คุณสมบัติผู้ที่จะเป็นเกลอส่วนใหญ่มักมีอายุเท่ากัน มีรูปร่างหน้าตาคล้ายกัน หรือมีลักษณะนิสัยคล้ายคลึงกัน แต่ต้องไม่มีความสัมพันธ์กันทางเครือญาติ และส่วนใหญ่จะเป็นเพศเดียวกัน เรียกเพื่อนเกลอ ว่า “หัวเกลอ” หรืออาจเรียกเพื่อนเกลอที่เป็นเพศชายว่า “ไอ้เกลอ” หรือ “ไอ้เฒ่า” ที่เป็นเพศหญิงเรียกกันว่า “อี้เกลอ” มีอยู่บ้างที่คู่เกลอเป็นคนต่างเพศกัน แต่เป็นส่วนน้อย

married 22 married 33

 

การเป็นเกลอนั้นส่วนมากจะกระทำกันตั้งแต่ยังเป็นเด็ก โดยบิดามารดาหรือญาติผู้ใหญ่ของทั้งสองเป็นผู้จัดการให้ เพราะทั้งสองฝ่ายต้องการให้มิตรไมตรีของตนที่มีอยู่ก่อนแล้วผูกพันกันแน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ในกรณีบุตรหลานที่ประสงค์จะให้เป็นเกลอกันนั้นมีอายุไม่เท่ากัน ซึ่งส่วนมากต่างกันไม่เกิน ๑ ปี ฝ่ายที่มีอายุน้อยกว่าจะต้องแถมแม่ไก่ หรือแถมลูกวัวลูกควายให้แก่ฝ่ายที่มีอายุมากกว่า ๑ ตัว เพื่อเป็นเคล็ด มีคู่เกลออยู่ไม่น้อยที่ต่างยินดีเป็นเกลอกันเอง เพราะรู้จักมักคุ้นคบหาสมาคมและชอบพอกันเป็นพิเศษ เนื่องจากมีนิสัยใจคอคล้ายคลึงกัน กรณีเช่นนี้จะมีเฉพาะเมื่อทั้งคู่เป็นหนุ่มสาวหรือเลยวัยเด็กขึ้นไป และมักทำการให้สัตย์สาบานร่วมกันว่า จะต้องซื่อสัตย์ดูแลช่วยเหลือเกื้อกูล ไม่ทอดทิ้งกัน ไม่ทรยศหักหลังกัน หากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งผิดคำสัญญาก็ขอให้มีอันเป็นไป เมื่อเป็นเกลอกันแล้ว ทั้งคู่เกลอและญาติของทั้งสองฝ่ายต่างให้ความรักใคร่ผูกพันกันเสมือนญาติคนหนึ่ง ใช้คำสรรพนามเรียกญาติของฝ่ายผู้ที่เข้ามาเป็นเกลอว่า พ่อ แม่ ลูก หลาน พี่ น้องเสมอกัน ส่งเสริมให้หมั่นไปมาหาสู่และช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ต่างผูกพันเสมอด้วยบุตรบุญธรรมหรือเขย หรือสะใภ้ คู่เกลอจำนวนไม่น้อยรักใคร่กันมากถึงขนาดตายแทนกันได้ บางรายเมื่อคู่เกลอไม่อยู่ในวิสัยจะปรนนิบัติบิดามารดา คู่ครองหรือน้อง ๆ หรือลูกหลานได้ เพราะล้มป่วย พิการหรือตายลง เพื่อนเกลอ
ก็จะรับเป็นภาระแทนก็มี ในบางรายที่เกิดพึงพอใจแอบหลงรักญาติใกล้ชิดของเพื่อนเกลอสุดใจ แม้ผู้ที่ตนหลงรักนั้นจะมีท่าทีตอบ ก็จำต้องหักใจไม่อาจขอแต่งงานด้วยได้ เพราะถือว่าถ้าแต่งงานกับญาติของ
เพื่อนเกลอก็เท่ากับแต่งงานกับญาติพี่น้องผู้ใกล้ชิดของตนเอง กรณีที่เพื่อนเกลอคู่ใดเกิดขัดแย้งกันอย่างรุนแรงซึ่งอาจจะเนื่องจากไม่รักษาสัญญาที่ให้ไว้ต่อกัน หรืออาจเนื่องมาจากสาเหตุอื่น ๆ จนต้องตัดขาดจากความเป็นเกลอกัน เรียกการตัดขาดกันนั้นว่า
“หย่าเกลอ” เมื่อหย่าเกลอกันแล้วก็จะเลิกคบหาสมาคม ไม่ผูกพันต่อกัน หรือบางรายก็กลับมาคืนดีกันเช่นเดิมก็ได้เช่นกัน

 

การเป็นเกลอกันของชาวภาคใต้เป็นวิธีการจัดการอันเป็นภูมิปัญญาที่สอดประสานและเหมาะสมกับบริบทของสังคมหรือชุมชน เป็นไปเพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติและเอื้ออาทรต่อกัน นอกจากนี้ยังเป็น
การสร้างและการขยายฐานความสัมพันธ์ของวงศาคณาญาติเพื่อผลสัมฤทธิ์ที่เกื้อประโยชน์ ทั้งต่อปัจเจกชนและชุมชน การเป็นเกลอเป็นขนบนิยมที่สืบต่อมายังคนรุ่นหลังที่เรียกว่า การสร้างเครือข่ายทางสังคม
ด้วยการใช้การมัดใจผูกมิตรเป็นเครื่องเชื่อมโยง สามารถขยายผลสืบส่งอย่างต่อเนื่อง เพื่อพิทักษ์และช่วยเหลือเกื้อกูลกันในทุกกรณี ปัจจุบันตระกูลเก่า ๆ ที่มีการผูกเกลอกันมาแต่เดิมยังคงยังมีความผูกพันแนบแน่น
ถึงลูกหลานก็มี แม้การเป็นเกลอในปัจจุบันลดความเข้มข้นลง แต่ในพื้นที่ชนบททั่วไปของภาคใต้ก็ยังคงมีอยู่

 

การผูกเกลอ ได้รับการขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๕

 

 

 

เอกสารอ้างอิง

 

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๐). แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล.

 

กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.