Print

“แม่” ในบริบทมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : ตำนานแม่นากพระโขนง

“แม่” ในบริบทมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : ตำนานแม่นากพระโขนง


mn01 mn02

 

ตำนานแม่นากพระโขนง เป็นนิทานท้องถิ่นของภาคกลางที่มีสถานที่อ้างอิงอยู่ในเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร ได้แก่ อาณาบริเวณที่เชื่อว่าเป็นละแวกบ้านชุมชนพระโขนง มีลำคลองพระโขนงผ่านศาลาท่าน้ำของวัดมหาบุศย์ซึ่งตั้งอยู่ริมคลอง ปัจจุบันคือ คลองประเวศน์ ภายในวัดมหาบุศย์เป็นที่ตั้งของศาลแม่นากพระโขนง ซึ่งมีประชาชนจากทุกภูมิภาคมาสักการะบูชาเนืองแน่นตลอดทุกวัน เพื่อสักการะและอธิษฐานขอสิ่งที่ต้องการ รวมถึงเพื่อมาแก้บนตามที่เคยขอไว้

 

          เนื้อเรื่องของตำนานแม่นากพระโขนง เป็นเรื่องรักโศกสะเทือนใจ โดยที่ตัวเอกคือ หญิงสาวชื่อ นาก ได้แต่งงานกับนายมาก ระหว่างอยู่กินได้ตั้งครรภ์ บังเอิญช่วงนั้นนายมากถูกเกณฑ์ทหาร จึงต้องไปรับราชการทหาร นางนากคลอดลูกและเสียชีวิต เรียกว่าตายทั้งกลม ด้วยความรักจึงทำให้วิญญาณผูกพันกับชีวิตเดิม ได้ปรากฏตัวให้คนเห็นในรูปแบบต่าง ๆ เช่น เป็นแม่นากคนเดิมทำกิจวัตรประจำวันเช่นเดิม เพื่อรอสามีกลับมา เมื่อความปรากฏขึ้น จึงทำให้มีการปราบผีแม่นากด้วยวิธีการต่าง ๆ โดยใช้พระมาทำพิธีสวดส่งวิญญาณ ใช้หมอผีมาปราบหลายครั้ง ก็ยังปรากฏตัวอยู่ สุดท้ายเรื่องเล่านี้ว่า สมเด็จพระพุฒาจารย์ (พรหมรังสี) ได้มาสวดมนต์แผ่ส่วนกุศลให้ และได้ทำพิธีเผาศพแม่นาก โดยเก็บกระดูกส่วนหน้าผากไว้ แต่ปัจจุบันสูญหายไปแล้ว อาจกล่าวได้ว่า ตำนานแม่นากพระโขนง เป็นนิทานเรื่องผีที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในระดับประเทศ ถูกนำมาเล่าสู่กันฟัง นำมาร้องเป็นเพลงแทรกในบทแสดงต่าง ๆ จนเป็นลิเก ละคร ภาพยนตร์ ภาพการ์ตูน บทละครร้อง บทละครเพลง ฯลฯ จนถึงปัจจุบันได้ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์หลายครั้ง

 

          สาเหตุที่เรื่องราวของแม่นากพระโขนงยังได้รับความนิยมจนทุกวันนี้ เพราะเป็นเรื่องเล่าที่มีเค้าเรื่องจริง ปรากฏสถานที่จริง และมีรูปปั้นปรากฏอยู่ มีชื่อบุคคลจริงที่เข้ามาเกี่ยวข้องหลายท่าน ล้วนเป็นบุคลากรสำคัญของบ้านเมืองในยุคนั้น นอกจากนี้เนื้อหายังซาบซึ้ง เพราะเป็นเรื่องรักโศก สะเทือนใจ แสดงอานุภาพของความรักที่ก่อให้เกิดความสุขและความทุกข์โศกเมื่อจากพราก แม้สิ้นชีวิตไปแล้ว ความรักยังคงอยู่ จึงสร้างปรากฏการณ์ต่าง ๆ นั่นคือ กิเลสกรรม ทั้งยังแสดงให้เห็นกฎแห่งกรรม ในการเวียนว่ายตาย เกิด แก่ เจ็บ ตาย และกฎของไตรลักษณ์คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ว่าในความเป็นจริง กฎของไตรลักษณ์
ในพุทธศาสนานั้นไม่มีใครเลี่ยงพ้น เพราะทุกอย่างเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยงแท้ ทุกอย่างที่เกิดขึ้นล้วนทำให้เป็นทุกข์ ทุกอย่างเป็นสิ่งที่ไม่มีตัวตน ไม่ควรยึดมั่นถือมั่น สอนใจคนไม่ให้มองข้ามไตรลักษณ์นี้ไป เพื่อใช้ชีวิตในโลกนี้อย่างเป็นสุขตามสภาพการณ์ที่จะผ่านเข้ามา

 

          ตำนานแม่นากพระโขนง ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๔

 

 

 

เอกสารอ้างอิง

 

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๐). วรรณกรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา

 

          กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.