Print

ตำนานบุคคลสำคัญในภาคใต้ : ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว

ตำนานบุคคลสำคัญในภาคใต้ : ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว[1]

 

culture2014 1_spreads_Page_18_Image_0001 32080763

 

          ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว จังหวัดปัตตานี เป็นเรื่องราวของสตรีชาวจีนสมัยราชวงศ์เหม็ง ซึ่งเดินทางติดตามพี่ชายจากเมืองจีนมาที่ปัตตานี ประมาณสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราชครองกรุงศรีอยุธยาหรือรายอฮีเยาครองปัตตานี ด้วยความเป็นสตรีกล้าหาญ ใจเด็ด วาจาสิทธิ์ และยอมพลีชีพตามคำมั่นสัญญาเมื่อทำหน้าที่ไม่สำเร็จ ด้วยเหตุนี้ ชาวไทย ชาวจีน และชาวมุสลิมเชื้อสายจีนพากันยกย่องศรัทธาและนับถือเป็นเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวที่ศักดิ์สิทธิ์

             เรื่องย่อ : ลิ้มกอเหนี่ยว หรือ กอเหนี่ยวแซ่ลิ้ม เดินทางจากเมืองจีน โดยคุมเรือสำเภามา ๙ ลำ เพื่อติดตามพี่ชายชื่อลิ้มเตาเคียน (หรือลิ้มโต๊ะเคี่ยม) ซึ่งเดินทางมาค้าขายที่ปัตตานี และหายไปจากบ้านมานานหลายปี บิดา มารดาและญาติพี่น้องพากันเป็นห่วง น้องสาวจึงอาสาติดตามพี่ชาย และตั้งสัจจะวาจาไว้ว่า หากทำการไม่สำเร็จนางจะขอยอมตาย ในที่สุดลิ้มกอเหนี่ยวเดินทางถึงปัตตานี และพบพี่ชายขณะนั้นเป็นนายช่างกำลังสร้างมัสยิดที่บริเวณบ้านกรือเซะ และกำลังหล่อปืนใหญ่เพื่อถวายรายอฮีเยา สตรีเจ้าเมืองปัตตานี ลิ้มกอเหนี่ยวพยายามอ้อนวอนพี่ชายกลับสู่เมืองจีน แต่ลิ้มเตาเคียนปฏิเสธบอกว่าตนเป็นมุสลิมและมีครอบครัวแล้ว น้องสาวจึงผิดหวังและเสียใจอย่างยิ่ง จึงตัดสินใจผูกคอตายที่ต้นมะม่วงหิมพานต์ใกล้มัสยิดนั่นเอง ส่วนต้นมะม่วงหิมพานต์ต้นนั้น มีผู้นำมาแกะสลักเป็นรูปเจ้าแม่ ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่ศาลเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว นอกจากนี้ตำนานยังเล่าถึงสำเภา ๙ ลำที่นำลิ้มกอเหนี่ยวและบริวารมาสู่ปัตตานี ปรากฏว่าต่อมาสำเภา ๙ ลำ กลายเป็นสน ๙ ต้น เรียกตามภาษามลายูว่า “รูสะมิแล” (รู = ต้นสน, สะมิแล = ๙) ด้วยความเป็นผู้มีใจเด็ด กล้าหาญ มีวาจาสัตย์ และวาจาสิทธิ์ ทำให้ชาวปัตตานีและชาวจังหวัดใกล้ไกล ทั้งไทย-จีน และมุสลิมเชื้อสายจีนพากันยกย่องและศรัทธาลิ้มกอเหนี่ยวเป็นเจ้าแม่ศักดิ์สิทธิ์มาจนทุกวันนี้ วิถีชีวิตชาวไทยจีนและมุสลิมเชื้อสายจีน รวมทั้งชาวจีนในมาเลเซียและสิงคโปร์ ยังนับถือและศรัทธาเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวที่ศาลเจ้าแม่ในตลาดปัตตานี ทุกวันนี้จึงมีผู้คนทั้งใกล้ไกลไปนมัสการและบนบานขอความช่วยเหลือ เช่น ขอให้หายจากเจ็บไข้ได้ป่วย หรือขอให้ของหายได้กลับคืน

 

culture2014 1 spreads Page 19 Image 0002

             ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว ถือเป็นเรื่องเล่าประเภทมุขปาฐะ ต่อมามีผู้นำมาเขียนและตีพิมพ์เป็นรูปเล่มเผยแพร่ทั้งภาษาไทยและภาษาจีน มีภาพประกอบสวยงาม นอกจากนี้ มีการศึกษาเปรียบเทียบตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวกับประวัติศาสตร์ปัตตานี รวมทั้งการค้นคว้าทางศิลปะและโบราณคดียุคชาวจีนรุ่นแรก ๆ ที่เดินทางมาถึงปัตตานี ปัจจุบันชาวปัตตานีจัดงานเฉลิมฉลองเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวทุก ๆ ปีในเดือนสาม เพื่อรำลึกถึงความดีของเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว ที่ขาดเสียมิได้คือขบวนแห่รูปสลักเจ้าแม่ ตามด้วยขบวนต่าง ๆ เช่น ขบวนแห่ธง แห่ป้าย แห่กระเช้าดอกไม้ และเชิดสิงโต ประโคมด้วยกลองและม้าล่อ กลางคืนมีมหรสพต่าง ๆ เช่น งิ้วและโนรา ชาวบ้านบอกว่าเจ้าแม่โปรดการแสดงทั้งสองนี้ นอกจากนี้ยังมีการแสดงออกทางด้านความศรัทธา โดยมีกิจกรรมลุยไฟ แสดงถึงความเชื่อของชาวจีนที่ศรัทธาต่อความศักดิ์สิทธิ์ของเจ้าแม่และการแสดงอภินิหารต่าง ๆ บริเวณหน้าศาลเจ้าเล่งจูเกียง (ศาลเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว) และการเปิดโรงทานการแจกจ่ายอาหาร ฯลฯ

          ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๖

 

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๐). วรรณกรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๒). มรดกวัฒนธรรมภาคใต้. กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.


[1] เรียบเรียงโดย กลุ่มศูนย์ข้อมูลมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม กองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม กรมส่งเสริมวัฒนธรรม