Print

มรดกภูมิปัญญาประเภทจิตรกรรมและประติมากรรม : โรงหล่อพระบูรณะไทย

มรดกภูมิปัญญาประเภทจิตรกรรมและประติมากรรม : โรงหล่อพระบูรณะไทย

                พระพุทธรูปเป็นผลงานศิลปะที่สะท้อนศรัทธาของชาวพุทธที่มีต่อองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าและยังเป็นสิ่งที่แสดงถึงความเคารพและศรัทธาในพระธรรมคำสอนของพระพุทธองค์ ศิลปะงานสร้างพระพุทธรูปนั้นจุดสำคัญคือ การทำจิตใจให้สะอาด บริสุทธิ์ ผสมผสานความใส่ใจในการสร้างผลงานทุกชิ้น ทุกขั้นตอนต้องทำอย่างพิถีพิถัน การใส่ใจทุกรายละเอียดนั้นยิ่งทำให้งานสร้างพระพุทธรูปออกมามีลักษณะเหมือนจริงและโดดเด่นดึงดูดความสนใจต่อผู้ที่มาพบเห็น โดยหากกล่าวถึงพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะงดงามเป็นหนึ่งในเมืองไทย คงต้องนึกถึง “พระพุทธชินราช” พระคู่บ้านคู่เมืองพิษณุโลก ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ อำเภอเมืองพิษณุโลก อีกทั้งสังคมไทยเป็นเมืองพุทธ ชาวไทยมีความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนามาอย่างยาวนาน พระพุทธรูปเปรียบเสมือนรูปที่สร้างขึ้นแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อกราบไหว้บูชา เป็นหัวใจของศิลปวัตถุทางศาสนา ดังนั้น การหล่อพระพุทธรูปจึงเปรียบเสมือนการสืบทอดพระพุทธศาสนาให้อยู่คู่สังคมไทยสืบไป

                      โรงหล่อพระบูรณะไทย ก่อตั้งโดยจ่าสิบเอก ทวี บูรณเขตต์ (จ่าทวี) เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๑ ซึ่งมีประวัติเริ่มต้นจากคุณพ่อคุณแม่ของจ่าทวีที่ทำงานรับจ้างและเป็นช่างศิลป์ โดยเมื่อจ่าทวีจบการศึกษาจากชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น ได้เป็นลูกมือช่างศิลป์จนอายุได้ ๒๓ ปี จึงได้สมัครเป็นทหาร ตำแหน่งช่างวาดเขียน รับยศเป็นสิบตรีประจำกองทัพภาคที่ และได้มีโอกาสศึกษาวิธีการปั้นและการหล่อโลหะกับ อาจารย์ศิลป์ พีระศรี อาจารย์เขียน ยิ้มศิริ อาจารย์สนั่น ศิลากร อยู่ช่วงหนึ่งเมื่อกองทัพภาคที่ ต้องการช่างสร้างอนุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช หลังจากนั้นได้แต่งงานและยังคงรับทำงานศิลป์ต่าง ต่อมาจ่าทวีจึงเริ่มชักชวนญาติและนำชาวบ้านนับร้อยคนมาฝึกงานช่างหล่อ ก่อร่างสร้างเป็นโรงหล่อพระบูรณะไทยจนถึงทุกวันนี้ ดังนั้น จ่าทวีจึงถือเป็นผู้บุกเบิกการหล่อพระพุทธรูปเป็นแห่งแรกของจังหวัดพิษณุโลก

aug64 (2) aug64 (3)

 

สำหรับขั้นตอนการหล่อพระพุทธรูป ประกอบด้วย

 

๑) เทขี้ผึ้งร่อนลงไปในแม่พิมพ์

 

๒) ได้เป็นพระพุทธรูปขี้ผึ้ง

 

๓) ตอกตะปูตามจุดต่าง ๆ

 

๔) หุ้มด้วยส่วนผสมปูนปลาสเตอร์ ทรายและน้ำ

 

๕) ใช้ลวดพันให้แน่น

 

๖) หุ้มดินนอกและทำปากจอก

 

๗) นำไปเข้าเตาเพื่อให้ขี้ผึ้งไหลออกให้หมด และจะเกิดช่องว่างในแม่พิมพ์

 

๘) เทส่วนผสมของน้ำโลหะเข้าไปแทนขี้ผึ้ง

 

๙) ทุบดินออกให้หมดจะได้พระพุทธรูปโลหะ จากนั้นนำมาขัดและตกแต่ง

 

๑๐) โป๊วสีและใช้กระดาษทรายขัดให้เรียบ

 

๑๑) นำไปลงรักปิดทอง

 

๑๒) สำเร็จเป็นพระพุทธรูป

aug64 (1) aug64 (4) aug64 (5) aug64 (6)

            ปัจจุบันในโรงหล่อจะมีรูปภาพและข้อมูลการให้ความรู้เกี่ยวกับพระพุทธรูปสมัยและปางต่าง ๆ และเต็มไปด้วยหุ่นพระพุทธรูปทั้งเล็กและใหญ่ มีกองอิฐ ดิน เทียน วัสดุต่าง ๆ ที่เป็นส่วนประกอบในการหล่อเก็บไว้เป็นสัดส่วน คนงานฝึกใหม่ก็เริ่มจากการผสมดิน ดัดเหล็กขึ้นรูปหุ่นพระ หล่อปูนปาสเตอร์ ไปจนกระทั่งเททองและขัดองค์พระ ทำให้เกิดการสร้างคนและสร้างงานช่างหล่อให้กับท้องถิ่นจนสามารถนำความรู้ไปก่อตั้งโรงงานหล่อพระขึ้นนับสิบโรง กลายเป็นเอกลักษณ์ทางด้านพุทธศิลป์ของจังหวัดพิษณุโลก โดยในแต่ละวันจะมีผู้มาเยือนโรงหล่อพระพุทธรูปของจ่าทวีค่อนข้างมาก มีทั้งนักเรียน นักศึกษาจากโรงเรียนและสถาบันการศึกษาต่าง ๆผู้สนใจมาศึกษาหาความรู้ ตลอดจนชาวต่างประเทศจำนวนมาก

การปั้นหล่อพระพุทธรูป ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปีพ.ศ. ๒๕๕๓ สำหรับรายการโรงหล่อพระบูรณะไทย ได้รับการประกาศเป็นรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของจังหวัดพิษณุโลก ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๒

 

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดพิษณุโลก. (๒๕๖๒). แบบจัดทำรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทาง

วัฒนธรรม (แบบ มภ. ๒). เอกสารอัดสำเนา.