Print

มรดกภูมิปัญญาประเพณีประดิษฐ์ : ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมือง

มรดกภูมิปัญญาประเพณีประดิษฐ์ : ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมือง

          ประเพณีประดิษฐ์ หมายถึง ประเพณีที่สร้างสรรค์ขึ้นใหม่หรือประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่ เป็นลักษณะของการรื้อสร้างประเพณี (detraditionlization) หรือรื้อฟื้นประเพณี (retraditionization) ขึ้นมาใหม่ ทำให้ประเพณีคงอยู่และเกิดการสร้างกิจกรรมประเพณีในรูปแบบใหม่ ประเพณีประดิษฐ์ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เพียงประเพณีเท่านั้น แต่รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมของสังคมที่เกิดการผลิตซ้ำและสร้างใหม่ของทรัพยากรทางวัฒนธรรมประเภทต่าง ๆ ในรูปแบบที่แตกต่างกันไป ส่วนมากมักเกี่ยวข้องกับการสร้างเรื่องราวกิจกรรมให้เชื่อมโยงกับอดีตและมีการนำมาปฏิบัติจนได้รับความนิยมของสังคม อาจจะยาวนานหรือไม่ ขึ้นอยู่กับบริบทที่เกี่ยวข้องนั้น ๆ เช่น ภาพลักษณ์ของประเพณีสงกรานต์ในปัจจุบันที่กลายเป็นเทศกาลของการเล่นน้ำมากกว่างานบุญปีใหม่ไทยหรือการรือฟื้นย่านเก่า ตลาดน้ำตลาดโบราณ งานเทศกาลประเพณี โดยกระบวนการรื้อฟื้นและสร้างคุณค่าให้กับทรัพยากรทางวัฒนธรรมเดิมของชุมชนให้มีมูลค่าเชิงเศรษฐกิจ เป็นต้น ปัจจุบันประเพณีประดิษฐ์เป็นเครื่องมือสำคัญในการทำความเข้าใจสังคมหรือตอบสนองสังคมที่มีการโหยหาความเป็นอดีต รวมทั้งยังนำไปสู่การทำความเข้าใจถึงกระบวนการรื้อฟื้นทางวัฒนธรรมในสังคมไทย สำหรับบทความชิ้นนี้ยกตัวอย่างของงานประเพณีประดิษฐ์ ได้แก่ ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมือง จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

july64 1 july64 2
july64 3 july64 4

        ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมืองของหมู่บ้านนาห้วย ตำบลปราณบุรี อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นประเพณีของชุมชนที่ปฏิบัติสืบทอดมาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลากว่า ๕๐ ปีแล้ว ตามประวัติกล่าวว่า บิดาของนายหง่วน ยังบุญมา ชื่อว่า จรัญ มีอาชีพรับราชการครู (ในอดีตเคยเล่นละครและรำอยู่หน้าพระลาน) เป็นผู้คิดริเริ่มประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมืองขึ้นมา เพื่อให้คนในชุมชนเกิดความสมัครสมานสามัคคีและใช้ความรู้ความสามารถที่ตนเองมีอยู่ เพื่อทำประโยชน์ให้กับชุมชน โดยมีอาจารย์สุคนธรส เฉยฉินเป็นผู้ฝึกสอนการรำและการประดิษฐ์ท่ารำ รวมถึงมีการถ่ายทอดกันในครอบครัวจากรุ่นสู่รุ่น

       ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมือง อาศัยหลักโหราศาสตร์ในการกำหนดวันจัดงาน ซึ่งในแต่ละปีนั้นมีการกำหนดจัดตรงกับวันมหาสงกรานต์ โดยคำนวณหลักเกณฑ์ตามคัมภีร์สุริยยาตร์แต่โบราณมา ในการประกอบพิธีเชิญนางสงกรานต์เข้าเมือง ต้องตรงกับวันมหาสงกรานต์และเวลาตามประกาศสงกรานต์ จะต้องจัดทำทุกอย่างตามประกาศสงกรานต์อย่างเคร่งครัดและต้องใช้ของใหม่ทั้งหมด การจัดตั้งขบวนเชิญนางสงกรานต์ ประกอบด้วย พัดตั้ง พัดเฉียง พัดโบก เศียรพระพรหม พระพุทธ พระพรหม ท้าวธรรมบาล นกฮูกสองผัวเมีย พญานาค นางสงกรานต์ พร้อมอาวุธและพาหนะ โดยจะไปตั้งขบวนที่วัดนาห้วย ประกอบด้วย ๒ ขบวน คือ ภาคพื้นดิน ก็จะมีการร่ายรำ และภาคสวรรค์ จะเป็นขบวนของนางฟ้า ซึ่งจะมีผู้เข้าร่วมขบวน ๑๐๐ กว่าชีวิต (ขบวน ประกอบด้วย คนในหมู่บ้านและเด็กนักเรียน) ตั้งขบวนเสร็จแล้วก็ให้หลวงพ่อรดน้ำมนต์ แห่รอบโบสถ์ ๓ รอบ แล้วแห่ไปยังศาลาเอนกประสงค์บ้านนาห้วย เมื่อถึงเวลาตามประกาศสงกรานต์ จะประกอบพิธีอัญเชิญของสักการะทีละอย่าง โดยจะใช้คำอัญเชิญเป็นบทกลอน

july64 6 july64 7

การอัญเชิญจะเริ่มด้วยอัญเชิญพระพุทธก่อน และก็จะเชิญไปตามลำดับตามคำอัญเชิญ จนถึงพราหมณ์ผู้ประกาศสงกรานต์ เป็นลำดับสุดท้าย หลังจากนั้นก็เป็นการรำถวาย ประกอบด้วย ท่ารำไทย ๖๔ ท่า ลำดับต่อไปก็เป็นการรำประกอบเพลงพวงมาลัย เมื่อเพลงพวงมาลัยจบลง พราหมณ์ก็จะทำหน้าที่เป็นผู้ประกาศสงกรานต์ เป็นอันเสร็จพิธี

          ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมือง ถือเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่มีรูปแบบและเอกลักษณ์ของพื้นที่ บ่งบอกอัตลักษณ์ของชุมชน โดยคนในชุมชนบ้านนาห้วยให้ความสำคัญกับประเพณีนี้เป็นอย่างมากทั้งยังสามารถส่งเสริมให้เป็นแหล่งเรียนรู้และการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมได้ ปัจจุบันมีการส่งเสริมให้เกิดการสืบทอดและถ่ายทอดมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมนี้สู่เด็ก เยาวชนและประชาชนทั่วไป

ประเพณีแห่นางสงกรานต์เข้าเมือง ได้รับการประกาศเป็นรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖

เอกสารอ้างอิง

เมธาวี ศิริวงศ์. (๒๕๕๖). ประเพณีประดิษฐ์กับการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม กรณีศึกษางานเทศกาลประเพณี

          แซนโฎนตา อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต

          สาขาการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ยุทธนา ดิสกุล. (๒๕๕๓). ประเพณีประดิษฐ์และอัตลักษณ์ชุมชนคลองแห. วิทยานิพนธ์ปริญญาสังคมวิทยาและ

          มานุษยวิทยามหาบัณฑิต สาขามานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดประจวบคีรีขันธ์. (๒๕๖๒). แบบจัดทำรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทาง

วัฒนธรรม (แบบ มภ. ๒). เอกสารอัดสำเนา.