Print

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในช่วงเทศกาล “สงกรานต์” : ประเพณีสงกรานต์

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในช่วงเทศกาล “สงกรานต์” : ประเพณีสงกรานต์

           สงกรานต์ เป็นประเพณีเก่าแก่ของไทยที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยโบราณ คำว่า “สงกรานต์” เป็นภาษาสันสกฤต แปลว่า การเคลื่อนที่ หรือการเคลื่อนย้าย หมายถึง การเคลื่อนย้ายของพระอาทิตย์จากราศีหนึ่งสู่ราศีหนึ่ง ช่วงเวลาสงกรานต์ของไทย เป็นช่วงที่พระอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีมีนสู่ราศีเมษ ดังนั้นจึงเป็นประเพณีการฉลองขึ้นปีใหม่ตามสุริยคติ โดยทั่วไปมีกำหนด ๓ วัน คือ วันที่ ๑๓ เมษายน ซึ่งเป็น
วันมหาสงกรานต์ เป็นวันที่พระอาทิตย์ก้าวเข้าสู่ราศีเมษและเป็นวันสิ้นปีเก่า วันที่ ๑๔ เมษายน เป็นวันเนาซึ่งเป็นวันที่เชื่อมต่อระหว่างปีเก่ากับปีใหม่ และวันที่ ๑๕ เมษายน เป็นวันเถลิงศก หรือวันขึ้นปีใหม่
ประเทศที่มีประเพณีสงกรานต์ นอกจากไทยแล้ว ยังมีประเทศลาว กัมพูชา และพม่า รวมทั้งกลุ่มชนที่พูดภาษาตระกูลไทอีกด้วย

sk (10) sk (11)

 

ประเพณีเทศกาลสงกรานต์ของไทย มีกิจกรรมที่ยึดถือแนวปฏิบัติที่สืบทอดกันมาหลายชั่วคน แตกต่างกันตามความเชื่อและแนวปฏิบัติของคนไทยแต่ละภูมิภาค โดยมีกิจกรรมที่สำคัญ ดังนี้ การชำระล้าง
ความสกปรกและขับไล่สิ่งไม่ดีออกไป ได้แก่ การทำความสะอาดบ้านเรือน วัดวาอาราม ตลอดจนสาธารณสมบัติ ในบางถิ่นมีการอาบนํ้าสระผมในลักษณะเป็นพิธีกรรม มีการนิมนต์ให้พระสงฆ์สวดมนต์ขับไล่สิ่งชั่วร้ายและเกิดสิริมงคล การไปวัดเพื่อแสดงคารวะต่อพระรัตนตรัย และทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว การแสดงคารวะหรือขออโหสิกรรมจากผู้อาวุโสหรือผู้มีพระคุณด้วยการมอบดอกไม้ เสื้อผ้าและนํ้าหอมรวมทั้งการแสดงความปรารถนาดีต่อกันด้วยการอวยพรและรดนํ้า ตลอดจนการรื่นเริงสนุกสนาน มีการละเล่นของหนุ่มสาว โดยบางท้องถิ่นจะทำความสะอาดสถานที่และจับจ่ายในวันที่ ๑๓ วันที่ ๑๔ เป็นวันสุกดิบมีการทำอาหาร เพื่อเตรียมที่จะทำบุญ ส่วนวันที่ ๑๕ เป็นการไปทำบุญที่วัด หลังจากนั้นก็ไปคารวะผู้ใหญ่การสาดนํ้าจะเริ่มตั้งแต่วันที่ ๑๓ – ๑๕ เมษายน บางแห่งอาจต่อเนื่อง ไปอีก ๒ – ๓ วัน

 

สงกรานต์ ถือเป็นประเพณีที่งดงามมีคุณค่า สะท้อนถึงความเป็นไทย เป็นช่วงเวลาแห่งการรักษากาย ใจและสิ่งแวดล้อม เป็นโอกาสของการแสดงความกตัญญูและความปรารถนาดีต่อผู้มีพระคุณ การแสดงความเอื้ออาทรต่อครอบครัว ญาติมิตรและชุมชน

sk (12) sk13

 

สงกรานต์ ได้รับการขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๔

 

 เอกสารอ้างอิง

 

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๐). แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล.

 

กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.

 

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๔). ประเพณีสงกรานต์. กรุงเทพ ฯ : กองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.