Print

ประติมากรรมนูนต่ำพันปีรูป (ต้น) ทุเรียน

ประติมากรรมนูนต่ำพันปีรูป (ต้น) ทุเรียน

     ทุเรียน ได้ชื่อว่าเป็นราชาของผลไม้ โดยเป็นพืชพื้นเมืองของประเทศบรูไน อินโดนีเซียและมาเลเซีย โดยที่เกาะชวาภาคกลาง ประเทศอินโดนีเซีย ปรากฏหลักฐานว่าทุเรียนคงเป็นพืชที่ปลูกกันโดยทั่วไปหรือมีลักษณะเป็นพืชถิ่นในแถบนั้น ดังภาพประติมากรรมนูนต่ำแกะสลักรูปต้นทุเรียนและผลทุเรียนประดับศาสนสถานที่บุโรพุทโธในศาสนาพุทธลัทธิมหายานและจันทิปรัมบานันในศาสนาฮินดู ซึ่งทั้งสองแห่งสร้างขึ้น ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๓ - ๑๔ หรือราว ๑,๑๐๐ - ๑,๒๐๐ ปีมาแล้ว

      2020-05-14 10-33-31

ประติมากรรมนูนต่ำที่บุโรพุทโธ ประเทศอินโดนีเซีย สลักรูปต้นทุเรียนและผลทุเรียน

(ที่มาของภาพบน : https://curcolbudoldotcom.files.wordpress.com/2019/04/fb_img_15544293916365639792432784640293.jpg)

(ที่มาของภาพล่าง : https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bkborobudur/sawo-durian/)

2020-05-14 10-34-12

ประติมากรรมนูนต่ำที่จันทิปรัมบานัน ประเทศอินโดนีเซีย สลักรูปผลทุเรียนและผลไม้อื่น ๆ เช่น มังคุด เป็นต้น

(ที่มาของภาพ : Facebook Janei Jutinach Bowonsachoti)

ส่วนทุเรียนไทย มีประวัติยาวนานมาตั้งแต่ยุคกรุงศรีอยุธยา และมีข้อมูลบันทึกไว้เป็นหลักฐานในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยเมอร์ซิเออร์เดอลาลูแบร์ (Simon de la Loubère) หัวหน้าคณะราชทูตจากประเทศฝรั่งเศสในสมัยนั้น ซึ่งบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับทุเรียนไว้ว่า “ดูเรียน (Durion) หรือที่ชาวสยามเรียกว่า ‘ทูลเรียน’ (Tourrion) เป็นผลไม้ที่นิยมกันมากในแถบนี้...” จากหลักฐานดังกล่าวแสดงให้เห็นว่ามีการปลูกทุเรียนในภาคกลางของประเทศไทย และในยุครัตนโกสินทร์มีรายละเอียดที่เกี่ยวกับทุเรียนปรากฏอยู่ในหลักฐานต่าง ๆ เช่น กาพย์เห่เรือชมเครื่องคาวหวาน ภาพลงรักปิดทองที่บานหน้าต่างพระที่นั่งมูลมณเฑียร เป็นต้น

ประวัติศาสตร์ของทุเรียนไทย มีความเกี่ยวข้องกับพื้นที่เพาะปลูกในจังหวัดนนทบุรีที่เรียกกันว่า “สวนใน” ซึ่งเป็นสวนตามลำน้ำเจ้าพระยาตั้งแต่เมืองนนทบุรีถึงธนบุรีหรือบางกอกและพระประแดง ส่วนสวนนอกคือ สวนตามลำน้ำแม่กลอง ดังมีคำกล่าวที่ว่า “สวนในบางกอก สวนนอกบางช้าง” จากประวัติศาสตร์ที่มีการบันทึกเป็นหลักฐานว่า พระยาแพทย์พงศาวิสุทธาธิบดี (สุ่น สุนทรเวช) ได้กล่าวถึงการแพร่กระจายของพันธุ์ทุเรียนจากจังหวัดนครศรีธรรมราชมายังกรุงเทพ ฯ ตั้งแต่ประมาณปี พ.ศ. ๒๓๑๘ และมีการทำสวนทุเรียนจังหวัดนนทบุรี ในตำบลบางกร่าง คลองบางกอกน้อยตอนใน โดยขุนบริเวณ (เปี่ยม ฉิมน้อย)


2020-05-14 10-34-46

ทุเรียนนนท์ได้รับตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI : Geographical  Indication) รวมถึงมีการใช้มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในการปลูกทุเรียน ตั้งแต่การทำสวนยกร่อง การปลูกทุเรียน การเตรียมดิน การเลือกชนิดพันธุ์ทุเรียน การปฏิบัติดูแลรักษา ตั้งแต่เริ่มปลูกจนถึงให้ผล การเก็บเกี่ยวผล แต่ละขั้นตอนต้องใช้ภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ รวมทั้งการเอาใจใส่ดูแลอย่างใกล้ชิด จนกระทั่งปัจจุบัน ทุเรียนนนท์ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๒

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๑). รุกข มรดกของแผ่นดิน. กรุงเทพ ฯ : รุ่งศิลป์การพิมพ์ (1977) จำกัด.

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๒). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๒. กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.