Print

นางดานในงานแห่ประจำปีที่เมืองนคร

นางดานในงานแห่ประจำปีที่เมืองนคร

           ประเพณีแห่นางดาน” เป็นส่วนหนึ่งของ “พิธีตรียัมปวาย” ซึ่งเป็นพิธีการต้อนรับพระอิศวร เทพสูงสุดหนึ่งในสามเทพของศาสนาพราหมณ์ พราหมณ์ในเมืองนครศรีธรรมราชที่นับถือพระอิศวรเป็นเจ้า (ลัทธิไศวนิกาย) เชื่อว่าพระอิศวรจะเสด็จมาเยี่ยมโลกมนุษย์ในช่วงเดือนบุษยมาส (เดือนยี่) ทุกปี ทุกครั้งที่พระอิศวรผู้เป็นเจ้าเสด็จมา ก็จะประทานพรให้มนุษย์อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข บันดาลให้เกิดความอุดมสมบูรณ์แก่พืชพันธุ์ธัญญาหาร ฝนตกต้องตามฤดูกาล น้ำท่าบริบูรณ์ ในการเสด็จพระอิศวรจะเสด็จลงมาทางเสาชิงช้า ดังนั้น ทุกปีจึงได้จัดพิธีโล้ชิงช้าให้เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีตรียัมปวาย

          ก่อนถึงเวลาที่พระอิศวรเสด็จมาถึงนั้น ก็จะเตรียมการจัดขบวนแห่เทพชั้นรองสี่องค์ คือ พระอาทิตย์ พระจันทร์ พระธรณี และพระคงคา มารอรับเสด็จพระอิศวร เทพชั้นรองทั้งสี่องค์นี้ทำเป็นภาพวาดหรือแกะสลัก
ลงบนแผ่นไม้กระดาน ขนาดกว้างหนึ่งศอก สูงสี่ศอก รวม ๓ แผ่น คือ พระอาทิตย์และพระจันทร์แผ่นหนึ่ง
พระธรณีแผ่นหนึ่ง และพระคงคาอีกแผ่นหนึ่ง (ชาวนครเรียกไม้แผ่นกระดานที่วาดหรือแกะสลักนี้ว่า
“นางดาน” หรือ “นางกระดาน”) จากนั้นจะร่วมกันทำพิธีแห่อัญเชิญเทพบนแผ่นไม้กระดานไปยังเสาชิงช้า ซึ่งอยู่ในบริเวณหอพระอิศวร แล้วอัญเชิญประดิษฐานไว้ในหลุมหน้า “โรงชมรม” เพื่อรอรับเสด็จพระอิศวร เรียกประเพณีว่า “ประเพณีตรียัมปวาย”

 

a20 a21

(ซ้าย)  แผ่นนางกระดาน (นางดาน) ในพิธีโล้ชิงช้า

(ขวา)  แผ่นนางกระดาน (นางดาน) ศิลปะอยุธยา พุทธศตวรรษที่ ๒๑ - ๒๒

ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ นครศรีธรรมราช


           อย่างไรก็ดี แม้ว่าพราหมณ์จะมีจำนวนลดลง แต่พราหมณ์เมืองนครก็ยังปฏิบัติประเพณีตรียัมปวาย สืบทอดต่อกันมา โดยตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๗ พราหมณ์ในนครศรีธรรมราชได้ลดและปรับเปลี่ยนให้เหลือไว้เฉพาะ “การแห่นางดาน” เพียงอย่างเดียว และเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๕ ประเพณีนี้จึงได้สิ้นสุดลง จนกระทั่ง พ.ศ. ๒๕๔๔ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานนครศรีธรรมราช ร่วมกับกลุ่มนักวิชาการท้องถิ่นและเทศบาลนครนครศรีธรรมราช ได้ร่วมแรงร่วมใจกันรื้อฟื้นประเพณีแห่นางดาน ขึ้นมาอีกครั้ง โดยผนวกเข้ากับเทศกาลมหา สงกรานต์ของจังหวัดนครศรีธรรมราช เนื่องจากเห็นว่าช่วงดังกล่าวเป็นช่วงปีใหม่ของไทยแต่โบราณ
           ส่วนพิธีแห่งนางดานหรือพิธีตรียัมปวาย ตรีปวาย ก็เป็นพิธีในช่วงปีใหม่ตามคติความเชื่อของฝ่ายพราหมณ์ จึงนำมารวมกัน และได้กำหนดจัดแสดงสาธิตพิธีแห่นางดานในวันที่ ๑๔ - ๑๕ เมษายนของทุกปี โดยประเพณีแห่นางดาน
ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๒ 

 

a22 a23

 

ประเพณีแห่นางดานและพิธีโล้ชิงช้าของเมืองนครศรีธรรมราช

(ที่มาของภาพ : เทศบาลนครนครศรีธรรมราช)

 

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (๒๕๖๒). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๒. กรุงเทพ ฯ : สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.